NHẬN THỨC VÀ BIỆN PHÁP THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU  CỦA NÔNG HỘ TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI VIỆT NAM

Ngày nhận bài: 03-06-2025

Ngày duyệt đăng: 03-01-2026

Ngày xuất bản: 28-03-2026

DOI: https://doi.org/10.31817/tckhnnvn.2026.24.3.08

Lượt xem

4

Download

3

Số: Tập 24 Số 3 (2026): Tạp chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam

Chuyên mục:

KINH TẾ XÃ HỘI VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

Cách trích dẫn:

Nam, L., Viên, T., Hiếu, N., & Lâm, N. (2026). NHẬN THỨC VÀ BIỆN PHÁP THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU  CỦA NÔNG HỘ TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI VIỆT NAM. Tạp Chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, 24(3), 364–373. https://doi.org/10.31817/tckhnnvn.2026.24.3.08

NHẬN THỨC VÀ BIỆN PHÁP THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU  CỦA NÔNG HỘ TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI VIỆT NAM

Lê Phương Nam 1 , Trần Đức Viên 2 , Nguyễn Mạnh Hiếu 1 , Nguyễn Thanh Lâm (*) 2

  • Tác giả liên hệ: [email protected]
  • 1 Khoa Kinh tế và Quản lý, Học viện Nông nghiệp Việt Nam
  • 2 Khoa Tài nguyên và Môi trường, Học viện Nông nghiệp Việt Nam

    • Từ khóa

    Biến đổi khí hậu, nông hộ, thích ứng, nhận thức, vùng sinh thái

    Tóm tắt


    Nghiên cứu này nhằm đánh giá nhận thức và hành vi thích ứng biến đổi khí hậu của nông hộ tại ba vùng sinh thái Việt Nam: Đồng bằng sông Hồng (Nam Định), Tây Nguyên (Đắk Lắk) và Đồng bằng sông Cửu Long (Sóc Trăng). Dữ liệu sơ cấp được thu thập từ 764 hộ nông dân thông qua phiếu phỏng vấn có cấu trúc. Kết quả phân tích cho thấy phần lớn nông hộ nhận thức rõ các biểu hiện của biến đổi khí hậu như nhiệt độ tăng (72,5%), mưa trái mùa (53,4%), nhưng hiểu biết về suy giảm đất sản xuất còn hạn chế (4,5%). Tỷ lệ hộ áp dụng biện pháp thích ứng điều chỉnh mùa vụ, thay đổi giống cây trồng hoặc vật nuôi còn thấp (22%). Tuy nhiên hơn 86% số hộ đã áp dụng, đánh giá những biện pháp này mang lại hiệu quả kinh tế từ mức trung bình trở lên. Rào cản chính trong quá trình thích ứng gồm thiếu kiến thức kỹ thuật (68,1%), thiếu vốn đầu tư (69,3%) và hạn chế trong tiếp cận hỗ trợ từ chính quyền (56,4%). Nghiên cứu đề xuất tăng cường tập huấn kỹ thuật, cải thiện tiếp cận thông tin khí hậu và hỗ trợ tài chính, lồng ghép tiêu chí thích ứng biến đổi khí hậu vào chương trình phát triển nông thôn nhằm thu hẹp khoảng cách giữa định hướng chính sách và thực tiễn ở cấp hộ.

    Tài liệu tham khảo

    Ban chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn Sóc Trăng. (2023). Báo cáo công tác phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng. Bộ NN&PTNT (2020). Đánh giá việc thực hiện các mục tiêu phát triển ngành nông nghiệp, bao gồm cả mục tiêu tái cơ cấu lại các ngành nông nghiệp (gồm cả nông, lâm nghiệp và thủy sản) thời kỳ 2011-2020 và phương hướng, mục tiêu phát triển nông nghiệp thời kỳ 2021-2030, Kế hoạch 5 năm 2021-2025. CIAT and World Bank (2017). Climate-Smart Agriculture in Viet Nam. CSA Country Profiles for Asia Series.

    Đặng Kim Oanh (2022). Quá trình phát triển tư duy của Đảng về nông nghiệp, nông dân, nông thôn qua 35 năm thực hiện đổi mới (1986-2021). Tạp chí Lịch sử Đảng. (06): 21-28.

    Deressa Temesgen Tadesse, Hassan Rashid M., Ringler Claudia, Alemu Tekie & Yesuf Mahmud (2009). Determinants of farmers’ choice of adaptation methods to climate change in the Nile Basin of Ethiopia. Global Environmental Change. 19(2): 248-255. doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2009.01.002.

    Đoàn Minh Huấn (2022). Xây dựng nông dân văn minh - chủ thể phát triển nông nghiệp sinh thái, kinh tế nông thôn gắn với xây dựng nông thôn hiện đại. Tạp chí Cộng sản. (CD): 29-39.

    Đoàn Thị Trang (2022). Vai trò của kinh tế nông thôn đối với phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Tạp chí Tài chính. 2. Elizabeth Bryan, Claudia Ringler, Barrack Okoba, Carla Roncoli, Silvia Silvestri & Mario Herrero (2013). Adapting agriculture to climate change in Kenya: Household strategies and determinants. Journal of Environmental Management. 114: 26-35. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2012.10.036

    Emmanuel Pannier & Nguyễn Công Thảo. (2023). Ứng phó với hiểm họa thiên tai ở Việt Nam: Một bức tranh, nhiều màu sắc. Tạp chí Dân tộc học. 2: 3-11. Food & Agriculture Organization of the United Nations (2017). The future of food and agriculture: Trends and challenges. Rome. Retrieved from https://www.fao.org/3/i6583e/i6583e.pdf on May 25, 2025.

    Frank Ellis (2000). Rural Livelihoods and Diversity in Developing Countries. Oxford University Press. doi.org/10.1093/oso/9780198296959.001.0001. GFDRR (2011). Vulnerability, Risk Reduction and Adaptation to Climate Change: Climate Risk and Adaptation Country Profile for Vietnam. Retrieved from https://www.uncclearn.org/resources/library/ vulnerability-risk-reduction-and-adaptation-to-climate-change-vietnam on May 30, 2025.

    Grothmann Torsten & Patt Anthony. (2005). Adaptive capacity and human cognition: The process of individual adaptation to climate change. Global Environmental Change. 15 (3): 199-213. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2005.01.002

    Hùng Ngân (2021). Hai năm thực hiện nghị định số 52/2018/nđ-CP của chính phủ về phát triển Ngành nghề nông thôn. Tạp chí Con số và Sự kiện. (3): 34-37.

    Huynh Thi Huong Lan, Nguyen Thi Lieu & Dinh Hoang Nguyen (2020). Assessing the impact of climate change on agriculture in Quang Nam Province, Viet Nam using modeling approach. International Journal of Climate Change Strategies and Management. 12(5): 757-771. https://doi.org/10.1108/ijccsm-03-2020-0027

    Intergovernmental Panel on Climate Change (2023). Climate Change 2022 - Impacts, Adaptation and Vulnerability. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009325844

    Lê Ngọc Tuấn, Quách Thái Dương, Phan Thành Dân, Nguyễn Thị Ngọc Ẩn & Lê Quang Toại. (2022). Nghiên cứu, đề xuất các mô hình sinh kế nông nghiệp thích ứng xâm thực mặn tại tỉnh Vĩnh Long. Tạp chí Khí tượng thuỷ văn. 744: 1-16. doi.10.36335/VNJHM.2022(744).1-16

    Lê Nguyễn Diệu Anh (2025). Tác động của biến đổi khí hậu đến tăng trưởng kinh tế: Nghiên cứu trường hợp tại Việt Nam. Nghiên cứu Tài chính Kế toán. (1A): 16-20.

    Lương Quốc Đoàn (2021). Khơi dậy khát vọng vươn lên và phát huy vai trò chủ thể của giai cấp nông dân trong phát triển nông nghiệp, kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới. Tạp chí Cộng sản (971): 27-32.

    Nguyễn Hoàng Anh (2021). Phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu tại đồng bằng sông Cửu Long. 25: 122-129. Tạp chí Công thương.

    Nguyễn Hoàng Sơn, Đào Đình Châm, Phạm Khánh Vũ & Phan Anh Hằng (2024). Đánh giá tính dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu trong sản xuất nông nghiệp ở huyện Hướng Hoá, tỉnh Quảng Trị. Tạp chí Khí tượng thủy văn. 761: 1-11.

    Nguyễn Minh Tiến (2022). Kinh tế nông thôn trong phát triển nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh. Tạp chí Cộng sản. (CD): 65-73.

    Nguyễn Quốc Dũng (2020). Phát triển tổng hợp vùng nông thôn góp phần giải quyết việc làm: Kinh nghiệm của một số quốc gia. Tạp chí điện tử Lý luận chính trị. (11): 102-108.

    Nguyễn Thị Bạch Tuyết (2025). Giải pháp đảm bảo sinh kế bền vững cho cư dân nông thôn vùng Tây Nam Bộ trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Nghiên cứu Tài chính Kế toán. (282): 48-51.

    Nguyễn Thị Kim Nguyên (2024). Thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025 và giải pháp trong thời gian tới. Tạp chí Tài chính. (1): 40.

    Nguyễn Thị Thanh Tâm (2023). Vấn để phát triển nông nghiệp bền vững trong bối cảnh mới. Tạp chí Tài chính. (802): 158-160.

    Nguyễn Văn Đức (2023). Đồng bằng sông Cửu Long: Sản xuất nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu tạo năng suất cao. Báo điện tử của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

    Nguyen Van Hong & Hoang Phan Hai Yen. (2021). Seasonal variation and its impacts in rice-growing regions of the Mekong Delta. International Journal of Climate Change Strategies and Management. 13(45): 483-491. https://doi.org/10.1108/IJCCSM-05-2020-0048

    Nguyễn Việt Thanh (2024). Tác động biến đổi khí hậu đến sự phát triển bền vững của Việt Nam. Tạp chí Khoa học Xã hội Việt Nam. (4): 41-52.

    Phạm Hoài (2023a). Đắk Lắk: Thoát nghèo nhờ chuyển đổi cây trồng thích ứng với biến đổi khí hậu. Báo điện tử của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

    Phạm Hoài (2023b). Gia Lai: Nâng cao đời sống nhờ chuyển đổi cây trồng thích ứng với biển đổi khí hậu Báo điện tử của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

    Phạm Thị Tâm & Đỗ Thị Hồng Nhung (2024). Đánh giá năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu của cư dân xã Quảng Ngạn, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên - Huế. Tạp chí Môi trường - Chuyên đề Khoa học - Công nghệ. (02): 25-32.

    Phan Trần Huy Hùng & Vương Đức Hoàng Quân (2024). Phát triển công trình xanh và giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu ở Việt Nam. Tạp chí Tài chính. (833): 130-132.

    Sơn Thanh Tùng & Trương Thanh Thảo (2024). Chuyển đổi sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu nhìn từ góc độ sinh kế bền vững: nghiên cứu trường hợp tỉnh Bến Tre. Tạp chí Nghiên cứu Khoa học và Phát triển. (2): 50-59.

    Thu Hương (2024). Đắk Lắk nâng cao năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu. Truy cập từ https://thiennhienmoitruong.vn/dak-lak-nang-cao-nang-luc-ung-pho-voi-bien-doi-khi-hau.html ngày truy cập 28/05/2025. Thu Thảo. (2024). Sóc Trăng nâng cao năng lực thích ứng biến đổi khí hậu. Tạp chí điện tử Thiên nhiên & Môi trường. Truy cập từ https://thiennhienmoitruong.vn/soc-trang-nang-cao-nang-luc-ung-pho-voi-bien-doi-khi-hau.html ngày truy cập 30/5/2025

    Trần Quốc Dân (2023). Thúc đẩy thay đổi tư duy của nông dân Việt Nam từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp. Nông thôn mới (06): 20-25.

    Trần Thị Phượng, Lê Bá Phúc, Hoàng Dũng Hà, Đỗ Thị Việt Hương, Trương Đỗ Minh Phượng & Sơn, Ngô Thanh (2024). Đánh giá tính dễ bị tổn thương do biên đổi khí hậu tại tỉnh Thừa Thiên Huế. Tạp chí Khoa học Đất. (75): 194-199.

    Trong Anh Trinh (2018). The Impact of Climate Change on Agriculture: Findings from Households in Vietnam. Environmental and Resource Economics. 71(4): 897-921. https://doi.org/10.1007/s10640-017-0189-5 UBND tỉnh Đắk Lắk (2024). Báo cáo tình hình phát triển kinh tế xã hội tỉnh Đắk Lắk năm 2023. UBND tỉnh Nam Định (2021). Tổng quan về Nam Định. Truy cập từ https://namdinh.gov.vn/ portal/Pages/2021-4-26/Tong-quan-ve-Nam-Dinh-9wrrwj.aspx ngày truy cập 30/05/2025.

    United Nations Development Programme & Ministry of Planning and Investment of Vietnam. (2021). Báo cáo rà soát đầu tư và chi tiêu công cho biến đổi khí hậu (CPEIR). Truy cập từ https://www.undp.org/vi/vietnam/publications/bao-cao-ra-soat-dau-tu-va-chi-tieu-cong-cho-bien-doi-khi-hau-cpeir ngày truy cập 30/05/2025.

    Vũ Thị Thư Thư (2024). Chính sách về sinh kế cho người dân trong bối cảnh biến đổi khí hậu ở Việt Nam. Tạp chí Khoa học Xã hội Việt Nam. (10): 60-69.

    World Bank (2020). Average annual temperature of Vietnam for 1971-2020. Retrieved from https://climateknowledgeportal.worldbank.org/country/vietnam/trends-variability-historical on May 30, 2025.

    Xuân Trường (2024). Mưa và bão lũ ở tỉnh Nam Định: Nông nghiệp chịu thiệt hại nặng nề. Truy cập từ https://nhandan.vn/bao-va-mua-lu-o-nam-dinh-nong-nghiep-chiu-thiet-hai-nang-ne-post830676.html ngày truy cập 30/5/2025. Yamane Taro. (1967). Statistics: An Introductory Analysis (2nd ed.). Harper and Row.