KHẢO SÁT HOẠT TÍNH KHÁNG KHUẨN CỦA TINH DẦU RAU KINH GIỚI (Elsholtzia ciliata) LÊN MỘT SỐ CHỦNG VI KHUẨN GÂY BỆNH TRÊN CÁ NUÔI NƯỚC NGỌT

Ngày nhận bài: 03-09-2025

Ngày duyệt đăng: 02-12-2025

Ngày xuất bản: 23-01-2026

DOI: https://doi.org/10.31817/tckhnnvn.2026.24.1.05

Lượt xem

0

Download

0

Số: Tập 24 Số 1 (2026): Tạp chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam

Chuyên mục:

CHĂN NUÔI – THÚ Y – THỦY SẢN

Cách trích dẫn:

Nam, T., Vinh, Đặng, Tuyền, V., Dung, T. ., Thy, H., & Quý, O. (2026). KHẢO SÁT HOẠT TÍNH KHÁNG KHUẨN CỦA TINH DẦU RAU KINH GIỚI (Elsholtzia ciliata) LÊN MỘT SỐ CHỦNG VI KHUẨN GÂY BỆNH TRÊN CÁ NUÔI NƯỚC NGỌT. Tạp Chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, 24(1), 39–48. https://doi.org/10.31817/tckhnnvn.2026.24.1.05

KHẢO SÁT HOẠT TÍNH KHÁNG KHUẨN CỦA TINH DẦU RAU KINH GIỚI (Elsholtzia ciliata) LÊN MỘT SỐ CHỦNG VI KHUẨN GÂY BỆNH TRÊN CÁ NUÔI NƯỚC NGỌT

Tống Nhựt Nam 1 , Đặng Quốc Vinh 1 , Võ Nguyễn Kháng Tuyền 1 , Trần Thị Mỹ Dung 1 , Hồ Thị Trường Thy (*) 1 , Ong Mộc Quý 1

  • Tác giả liên hệ: [email protected]
  • 1 Khoa Thuỷ sản, Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh

    • Từ khóa

    Elsholtzia ciliata, tinh dầu, vi sóng, kháng khuẩn, cá nước ngọt

    Tóm tắt


    Nghiên cứu nhằm đánh giá khả năng kháng khuẩn của tinh dầu rau kinh giới (Elsholtzia ciliata) trên ba chủng vi khuẩn gây bệnh cá nuôi nước ngọt: Aeromonas hydrophila (Att1), Edwardsiella ictaluri (Ecd20) và Streptococcus agalactiae (Svb2). Tinh dầu được chiết bằng phương pháp lôi cuốn hơi nước có hỗ trợ vi sóng và phân tích thành phần hóa học bằng GC-MS. Thí nghiệm với thời gian xử lý vi sóng 2-8 phút, công suất 500W và nồng độ 5-15% cho thấy hiệu quả ức chế tăng theo nồng độ và thời gian. Ecd20 nhạy cảm nhất (31,67mm ở 15% sau 8 phút), tiếp đến Att1 (18mm), còn Svb2 kém nhạy nhưng vẫn tăng đáng kể. MIC trên Ecd20, Svb2 và Att1 lần lượt là 0,39; 0,78 và 1,56 mg/ml. Phân tích hóa học ghi nhận Linoleic acid (26,64%), Oleic acid (16,97%), Citral (10,9%), beta-cis-Ocimene (7,38%) và beta-Caryophyllene (7,56%) là các thành phần chính góp phần vào hoạt tính sinh học. Kết quả khẳng định xử lý vi sóng nâng cao hiệu quả kháng khuẩn, đặc biệt rõ ở 8 phút. Nghiên cứu cung cấp bằng chứng khoa học về mối liên hệ thành phần hoạt tính và gợi mở ứng dụng tinh dầu rau kinh giới như giải pháp sinh học thay thế kháng sinh trong nuôi cá. .

    Tiểu sử của Tác giả

    Tống Nhựt Nam, Khoa Thuỷ sản, Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh

    Sinh viên

    Đặng Quốc Vinh, Khoa Thuỷ sản, Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh

    Sinh viên

    Võ Nguyễn Kháng Tuyền, Khoa Thuỷ sản, Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh

    Sinh viên

    Trần Thị Mỹ Dung, Khoa Thuỷ sản, Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh

    Sinh viên

    Ong Mộc Quý, Khoa Thuỷ sản, Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh

    Giảng viên, Bộ môn Kỹ thuật nuôi thuỷ sản, khoa Thuỷ Sản

    Tài liệu tham khảo

    Akhbari M., Masoum S., Aghababaei F. & Hamedi S. (2018). Optimization of microwave assisted extraction of essential oils from Iranian Rosmarinus officinalis L. using RSM. Journal of food science and technology. 55(6): 2197-2207.

    Bagul U.S. & Sivakumar S.M. (2016). Antibiotic susceptibility testing: A review on current practices. International Journal of Pharmacy. 6(3): 11-17.

    Bandeira Junior, G., Bianchini, A. E., de Freitas Souza, C., Descovi, S. N., da Silva Fernandes, L., de Lima Silva, L., ... & Baldisserotto, B. (2022). The use of cinnamon essential oils in aquaculture: antibacterial, anesthetic, growth-promoting, and antioxidant effects. Fishes. 7(3): 133.

    Cao J., Liu H., Wang Y., He X., Jiang H., Yao J., Xia F., Zhao Y & Chen, X. (2021). Antimicrobial and antivirulence efficacies of citral against foodborne pathogen Vibrio parahaemolyticus RIMD2210633. Food Control. 120: 107-507.

    Chueca B., Pérez-Sáez E., Pagán R. & García-Gonzalo D. (2017). Global transcriptional response of Escherichia coli MG1655 cells exposed to the oxygenated monoterpenes citral and carvacrol. International Journal of Food Microbiology. 257: 49-57.

    Dahham S.S., Tabana Y.M., Iqbal M.A., Ahamed M.B., Ezzat M.O., Majid A.S. & Majid A.M. (2015). The anticancer, antioxidant and antimicrobial properties of the sesquiterpene â-caryophyllene from the essential oil of Aquilaria crassna. Molecules. 20(7): 11808-11829.

    David W.W. & Stout T.R. (1971). Disc plate method of microbiological antibiotic assay. I. Factors influencing variability and error. Apply Microbiology. 22: 659-665.

    de Souza Valente C., dos Santos G., Becker A.G., Heinzmann B.M., Caron B.O., Baldisserotto B. & Ballester E.L. C. (2024). Anaesthetic effect of clove basil (Ocimum gratissimum L.) essential oil on the giant river prawn (Macrobrachium rosenbergii, De Man 1879) exposed to different water pHs. Aquaculture International. 32(2): 1493-1505.

    Elshikh M., Ahmed S., Funston S., Dunlop P., McGaw M., Marchant R. & Banat I.M. (2016). Resazurin-based 96-well plate microdilution method for the determination of minimum inhibitory concentration of biosurfactants. Biotechnology Letters. 38(6): 1015-1019.

    Erickson V.I., Dung T.T., Hounmanou Y.M.G., Phu T.M. & Dalsgaard A. (2024). Genomic Insights into Edwardsiella ictaluri: Molecular epidemiology and antimicrobial resistance in striped catfish (Pangasianodon hypophthalmus) aquaculture in Vietnam. Microorganisms. 12(6): 1182.

    Gruber C., Ocelova V., Kesselring J.C. & Wein S. (2025). Phytogenic feed additives as a sustainable alternative to antibiotics: enhancing growth and disease resistance in Nile tilapia (Oreochromis niloticus). Animals. 15(3): 380.

    Hoa T.T.T., Fagnon M.S., Thy D.T.M., Chabrillat T., Trung N.B. & Kerros S. (2023). Growth performance and disease resistance against Vibrio parahaemolyticus of whiteleg shrimp (Litopenaeus vannamei) fed essential oil blend (Phyto AquaBiotic). Animals. 13(21): 3320.

    Hussain A.I., Anwar F., Sherazi S.T.H. & Przybylski R. (2008). Chemical composition, antioxidant and antimicrobial activities of basil (Ocimum basilicum) essential oils depends on seasonal variations. Food chemistry. 108(3): 986-995.

    Janadri S., Ranjith Kumar R., Manjunatha P.M., Sharma U.R., Vada S., Madhu M.V. & Angadi P.P. (2025). A systemic review of Beta-Caryophyllene. Defence. 65.

    Jha N.K., Sharma C., Hashiesh H.M., Arunachalam S., Meeran M.N., Javed H., Patil C.R., Goyal S.N. & Ojha S. (2021). β-Caryophyllene, a natural dietary CB2 receptor selective cannabinoid can be a candidate to target the trinity of infection, immunity, and inflammation in Covid-19. Frontiers in pharmacology. 12: 590201.

    Joukar M., Larijani K., Farjam M.H., Givianrad M.H. & Nematollahi F. (2024). A comparative study of microwave-assisted and conventional hydro distillation methods for extracting essential oils and evaluating their antimicrobial activity from cleome khorassanica, novel research. Revue roumaine de chimie. 69(1-2): 41-48.

    Korni F.M., Mohammed A.N. & Moawad U.K. (2023). Using some natural essential oils and their nano-emulsions for ammonia management, anti-stress and prevention of streptococcosis in Nile tilapia, Oreochromis niloticus. Aquaculture International. 31(4): 2179-2198.

    Le N.A.T., Tran A.K., Dang H.V. & Duong H.T.G. (2025). Evaluating microwave-assisted extraction of Elsholtzia cristata essential oils: efficiency, chemical profile and antibacterial activity. Current Microwave Chemistry.

    Li Y.Q., Ren Y.S., Wang L.J., Ai J., Liang S., Zhang T.P., Liao M.C. & Li J. (2021). Preparation of nanoemulsion spray from Moslae Herba volatile oil and its antibacterial activity. China Journal of Chinese Materia Medica. 46: 4986-4992.

    Li F., Wang C., Xu J., Wang X., Cao M., Wang S., Zhang T., Xu Y., Wang J., Pan S. & Hu W. (2023). Evaluation of the antibacterial activity of Elsholtzia ciliate essential oil against halitosis-related Fusobacterium nucleatum and Porphyromonas gingivalis. Frontiers in Microbiology. 14: 1219004.

    Liu B., Fu J., Zhu Y. & Chen P. (2018). Optimization of microwave-assisted extraction of essential oil from lavender using response surface methodology. Journal of oleo Science. 67(10): 1327-1337.

    Liu H., Wang Y., Cao J., Jiang H., Yao J., Gong G., Chen X., Xu W & He X. (2020). Antimicrobial activity and virulence attenuation of citral against the fish pathogen Vibrio alginolyticus. Aquaculture. 515: 734-578.

    Luu Tang Phuc Khang, Nguyen Huu Tai, Cao Van Len, Nguyen Ngoc Thu Phuong, Nguyen Hoang Viet, Truong Vinh, Phan Thanh Bach, Tran Thi Phuong Dung & Nguyen Xuan Tong (2023). Chemical composition of Elsholtzia ciliata (thunb.) Hyland essential oil in Vietnam with multiple biological utilities: a survey on antioxidant, antimicrobial, anticancer activities. Journal of Biology. 45(3).

    Luu Quynh Huong, Nguyen Thi Bich Thuy, Nguyen Thi Lan Anh, Do Thi Thu Thuy, Dao Thi Ha Thanh & Pawin Padungtod. (2021). Antibiotics use in fish and shrimp farms in Vietnam. Aquaculture Reports. 20: 100711.

    Majolo C., Pilarski F., Chaves F.C.M., Bizzo H.R. & Chagas E.C. (2018). Antimicrobial activity of some essential oils against Streptococcus agalactiae, an important pathogen for fish farming in Brazil. Journal of Essential Oil Research. 30(5): 388-397

    Marei G.I.K., Rabea E.I. & Badawy M.E. (2018). Preparation and characterizations of chitosan/citral nanoemulsions and their antimicrobial activity. Applied Food Biotechnology. 5(2): 69-78.

    Ngô Thị Cẩm Quyên, Trần Thiện Hiền, Trần Thị Kim Ngân, Nguyên Anh Thư, Mai Huỳnh Cang & Nguyễn Tường Vân (2020). Nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố đến hiệu suất tinh dầu bưởi thu được bằng phương pháp có sự hỗ trợ vi sóng. Tạp chí Khoa học và Công nghệ. 3(1): 5.

    Nguyễn Đức Duy, Nguyễn Thị Kim Thuý, Mai Thị Như Trang, Ninh Khắc Bẩy Vân, Quách Thị Thanh Vân, Quảng Cẩm Thuý & Bùi Thị Phương Thảo (2022). Thành phần hóa học của tinh dầu cây kinh giới (Elsholtzia ciliata (thunb.) Hyl.) trồng tại tỉnh Phú Thọ. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Trường Đại học Hùng Vương. 27(2): 80-84.

    Osei-Obeng P., Kiirika L.M. & Nyende A.B. (2024). In vitro antifungal potential of citral and nanoencapsulated citral against Fusarium oxysporum f. sp. lycopersici. African Journal of Biotechnology. 23(4): 131-141.

    Phạm Thành Trọng, Trần Hoàng Thiện, Nguyễn Lê Hoàng Anh Duy, Nguyễn Hải Ngân, Lê Thị Ngọc Mỹ, Cao Hoàng Phương Anh & Nguyễn Hữu Phúc & Trì Kim Ngọc (2021). Thành phần hóa học và hoạt tính kháng khuẩn của tinh dầu vỏ quả bưởi [Citrus grandis (l.) Osbeck] và phật thủ [Citrus medica l. Var. Sarcodactylis (noot.) Swingle]. Tạp chí Nghiên cứu khoa học và Phát triển kinh tế Trường Đại học Tây Đô. 12: 227-237.

    Phan L.T., Bui T.M., Nguyen T.T., Gooley G.J., Ingram B.A., Nguyen H.V., Nguyen P.T & de Silva S.S. (2009). Current status of farming practices of striped catfish, Pangasianodon hypophthalmus in the Mekong Delta, Vietnam. Aquaculture. 296(3-4): 227-236.

    Pudziuvelyte L., Jakðtas V., Ivanauskas L., Laukevièienë A., Ibe C.F.D., Kursvietiene L. & Bernatoniene J. (2018). Different extraction methods for phenolic and volatile compounds recovery from Elsholtzia ciliata fresh and dried herbal materials. Industrial crops and products. 120: 286-294.

    Rezvanpanah S., Rezaei K., Golmakani M.T. & Razavi S.H. (2011). Antibacterial properties and chemical characterization of the essential oils from summer savory extracted by microwave-assisted hydrodistillation. Brazilian Journal of Microbiology. 42: 1453-1462.

    Silva J., Vilar F.C., Lima G.A., Souza E.M., Dutra L.M., Almeida J.R., Rolim L., Lopes N.P. & Oliveira A.P. (2024). Plectranthus amboinicus Essential Oil Incorporated into Fish Feed Shows Strong Antimicrobial Activity against Aeromonas hydrophila, an Opportunistic Bacterium of Aquaculture. Journal of the Brazilian Chemical Society. 35: e-20230087.

    Suyamud B., Chen Y., Dong Z., Zhao C. & Hu J. (2024). Antimicrobial resistance in aquaculture: Occurrence and strategies in Southeast Asia. Science of the Total Environment. 907: 167942.

    Trần Thanh Quỳnh Anh & Võ Thị Thu Hằng (2022). Nghiên cứu thành phần hóa học và khả năng kháng khuẩn của tinh dầu rau kinh giới (Elsholtzia ciliata). Tạp chí Khoa học và Công nghệ nông nghiệp Trường Đại học Nông Lâm Huế. 6(1): 2881-2890.

    Trần Thị Phương Dung, Lương Thị Lê Thọ, Nguyễn Xuân Tông & Lưu Tăng Phúc Khang (2024). Effects of Vietnamese balm (Elsholtzia ciliata (thunb.) hyland) essential oil on growth performance of striped catfish (Pangasianodon hypophthalmus) juvenile stage. Scientific Journal of Fisheries & Marine/Jurnal Ilmiah Perikanan dan Kelautan. 16(2).

    Trần Thị Phương Dung, Lưu Tăng Phúc Khang, Huỳnh Thị Trúc Quân & Nguyễn Thị Trúc Quyên (2022). Khảo sát hoạt tính kháng khuẩn của dịch chiết tỏi (Allium sativum) và kinh giới (Elsholtzia ciliata) lên vi khuẩn Edwardsiella ictaluri gây bệnh trên cá tra (Pangasianodon hypophthalmus). Tạp chí Khoa học. 19(9): 1472.

    Từ Thanh Dung, Lê Minh Khôi, Nguyễn Bảo Trung & Bùi Thị Bích Hằng. (2022). Giải pháp phòng chống dịch bệnh truyền nhiễm trên cá tra (Pangasianodon hypophthalmus). Tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ. 58: 65-78.

    Vasep (2025). Xuất khẩu cá rô phi Việt Nam: Bài toán đầu tư để đa dạng hoá sản phẩm cá thịt trắng. Truy cập từ https://vasep.com.vn/san-pham-xuat-khau/ca-tra/ca-thit-trang/xuat-khau-ca-ro-phi-viet-nam-bai-toan-dau-tu-de-da-dang-hoa-san-pham-ca-thit-trang-33055.html ngày 11/6/2025.

    Wang Y., Jin J., Wu G., Wei W., Jin Q. & Wang X. (2025). Omega-9 monounsaturated fatty acids: a review of current scientific evidence of sources, metabolism, benefits, recommended intake, and edible safety. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. 65(10): 1857-1877.

    Wei M.C., Wang C.S., Wei D.H. & Yang Y.C. (2021). Insights into the supercritical CO2 extraction of perilla oil and its theoretical solubility. Processes. 9(2): 239.

    Yamada Y., Ohtani K., Imajo A., Izu H., Nakamura H. & Shiraishi K. (2015). Comparison of the neurotoxicities between volatile organic compounds and fragrant organic compounds on human neuroblastoma SK-N-SH cells and primary cultured rat neurons. Toxicology Reports. 2: 729-736.