Tập 24 Số 1 (2026): Tạp chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam

Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá ảnh hưởng của các biện pháp che phủ gốc (rơm rạ, nilon) và che sáng (0; 25%; 50%) đến sinh trưởng và năng suất giống đinh lăng mới tuyển chọn VT- ĐL2.1 (Polyscias fruticosa (L.) Harms) tại Hà Nội. Thí nghiệm được bố trí theo kiểu khối ngẫu nhiên đầy đủ với 3 lần lặp lại, thực hiện từ năm 2020 đến 2023. Các chỉ tiêu theo dõi gồm: chiều cao cây, số nhánh, đường kính thân, số lá, chỉ số SPAD, khối lượng chất khô và năng suất dược liệu. Kết quả cho thấy, che phủ bằng rơm rạ giúp cây sinh trưởng mạnh, tăng khối lượng rễ và năng suất dược liệu. Sau 3 năm, công thức che phủ bằng rơm rạ cho năng suất dược liệu cao nhất là 6,3 tấn/ha, cao hơn so với che phủ bằng nilon (5,2 tấn/ha) và không che (5,7 tấn/ha). Che sáng 25% cho cây đinh lăng năm thứ nhất là phù hợp nhất, giúp tăng cường tích lũy chất khô, Tại thời điểm 3 năm trồng, khối lượng rễ khô cao nhất đạt 301,8 g/cây và năng suất dược liệu đạt 6,4 tấn/ha.

Nghiên cứu được tiến hành nhằm hoàn thiện quy trình kỹ thuật nhân nhanh in vitro cây Lan huệ (Hippeastrum equestre (Aiton) Herb). Các thí nghiệm nghiên cứu tạo in vitro được thực hiện trên môi trường MS chứa 30 g/l sucrose; 6 g/l agar; 0,5 g/l than hoạt tính với các nồng độ 6-Benzylaminopurine (BA); 2,4-dichlorophenoxyacetic (2,4-D); α-Napthaleneacetic Acid (α-NAA) và Indole-3-Acetic Acid (IAA) khác nhau. Kết quả nghiên cứu cho thấy khử trùng mẫu bằng chất khử trùng Presept 5 g/l trong 50 phút cho tỷ lệ mẫu sống đạt cao nhất (90%). Trong giai đoạn nhân nhanh, môi trường bổ sung 1,0 mg/l 2,4-D kết hợp với 3 mg/l BA cho tỷ lệ mẫu tạo chồi đạt 100% và số chồi/mẫu đạt cao nhất (3,06 chồi). Trong giai đoạn tạo cây hoàn chỉnh, bổ sung 1 mg/l αNAA hoặc 1,5mg IAA là tối ưu với khả năng ra rễ đạt cao nhất với tỷ lệ cây ra rễ đạt 100% với 3,33-4,00 rễ/cây. Giai đoạn vườn ươm, sử dụng giá thể xơ dừa : đất : phân hữu cơ (6:3:1, v/v) cho tỷ lệ sống đạt 100%, số lá (3,53 lá/cây) và chiều cao cây (16,34cm) đạt cao nhất. Các kết quả nghiên cứu có thể sử dụng trong nhân giống quy mô lớn cây Lan huệ tại Việt Nam.

Amblyseius largoensis là loài nhện bắt mồi đa thực, phổ biến trên cây ăn quả có múi tại các tỉnh phía Bắc Việt Nam. Nghiên cứu nhằm đánh giá khả năng tiêu thụ con mồi của A. largoensis đối với trứng, nhện non, nhện trưởng thành của nhện vật mồi Schizotetranychus hindustanicus, Tetranychus cinnabarinus, Panonychus citri và Carpoglyphus lactis. Các thí nghiệm được tiến hành trong điều kiện phòng thí nghiệm theo hai phương pháp: có lựa chọn và không lựa chọn. Ở thí nghiệm không lựa chọn, A. largoensis ăn trứng loài C. lactis nhiều nhất, tiếp theo là T. cinnabarinus và ít nhất là S. hindustanicus. Ngược lại, ở pha nhện non và nhện trưởng thành cái của S. hindustanicus bị ăn nhiều nhất. Trong thí nghiệm lựa chọn theo pha phát dục của từng loài, A. largoensis ưu tiên ăn trứng của P. citri, T. cinnabarinus và C. lactis. Riêng S. hindustanicus, pha nhện non bị ăn nhiều nhất. Ở thí nghiệm lựa chọn giữa các loài trong cùng một pha, trứng C. lactis có tỷ lệ lựa chọn cao nhất, trong khi pha nhện non và nhện trưởng thành của S. hindustanicus có tỷ lệ lựa chọn cao nhất. Kết quả nghiên cứu khẳng định tiềm năng của A. largoensis trong kiểm soát nhện hại trên cây có múi, đồng thời đề xuất khả năng sử dụng C. lactis làm vật mồi thay thế để nhân nuôi loài nhện bắt mồi này ở quy mô lớn.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm xác định đặc điểm sinh học, sinh trưởng và các hệ số tử vong của tôm đanh chân dài Trachysalambria longipes (Paulson, 1875) ở vùng biển Quảng Ngãi, phục vụ đánh giá và quản lý nguồn lợi bền vững. Tổng số 1.421 cá thể được thu thập hàng tháng từ sản lượng nghề lưới kéo trong giai đoạn tháng 4/2021-9/2022. Các chỉ tiêu chiều dài thân, khối lượng và giới tính được ghi nhận để phân tích mối quan hệ chiều dài - khối lượng, ước tính hàm sinh trưởng von Bertalanffy (VBGF) và xác định các hệ số tử vong. Kết quả cho thấy hàm hồi quy chiều dài - khối lượng của quần thể là W = 0,3535 × 10⁻⁴ × BL²,⁸¹ (R² = 0,90), phản ánh kiểu sinh trưởng dị hình âm, với tốc độ tăng chiều dài nhanh hơn khối lượng. Các tham số sinh trưởng của hàm VBGF là BL∞ = 115mm, K = 1,4/năm, Φ′ = 2,27. Tôm cái thành thục ở chiều dài 74mm, sinh sản quanh năm, đỉnh sinh sản vào tháng 6 và 9 và chiếm ưu thế trong quần thể (tỷ lệ đực:cái 0,39:1,00). Hệ số tử vong ước tính gồm M = 2,96/năm, F = 2,64/năm, Z = 5,60/năm và hệ số khai thác E = 0,47, cho thấy quần thể hiện đang chịu áp lực khai thác trung bình, tiệm cận mức tối ưu và chưa bị khai thác quá mức.

Nghiên cứu nhằm đánh giá khả năng kháng khuẩn của tinh dầu rau kinh giới (Elsholtzia ciliata) trên ba chủng vi khuẩn gây bệnh cá nuôi nước ngọt: Aeromonas hydrophila (Att1), Edwardsiella ictaluri (Ecd20) và Streptococcus agalactiae (Svb2). Tinh dầu được chiết bằng phương pháp lôi cuốn hơi nước có hỗ trợ vi sóng và phân tích thành phần hóa học bằng GC-MS. Thí nghiệm với thời gian xử lý vi sóng 2-8 phút, công suất 500W và nồng độ 5-15% cho thấy hiệu quả ức chế tăng theo nồng độ và thời gian. Ecd20 nhạy cảm nhất (31,67mm ở 15% sau 8 phút), tiếp đến Att1 (18mm), còn Svb2 kém nhạy nhưng vẫn tăng đáng kể. MIC trên Ecd20, Svb2 và Att1 lần lượt là 0,39; 0,78 và 1,56 mg/ml. Phân tích hóa học ghi nhận Linoleic acid (26,64%), Oleic acid (16,97%), Citral (10,9%), beta-cis-Ocimene (7,38%) và beta-Caryophyllene (7,56%) là các thành phần chính góp phần vào hoạt tính sinh học. Kết quả khẳng định xử lý vi sóng nâng cao hiệu quả kháng khuẩn, đặc biệt rõ ở 8 phút. Nghiên cứu cung cấp bằng chứng khoa học về mối liên hệ thành phần hoạt tính và gợi mở ứng dụng tinh dầu rau kinh giới như giải pháp sinh học thay thế kháng sinh trong nuôi cá. .

Nghiêu cứu được thực hiện nhằm phân lập và sàng lọc dòng vi khuẩn Bacillus bản địa có tiềm năng nitrat hóa và khử nitơ - hiếu khí từ bùn đáy ao nuôi tôm. Trong nghiên cứu này, 17 trong tổng số 53 chủng phân lập có khả năng khử nitrat - hiếu khí trong môi trường BTB và DM1, trong đó chủng PT1.4 đạt hiệu suất loại bỏ nitơ vượt trội nhất (92,5%). Chủng PT1.4 mang các đặc điểm hình thái và sinh hóa phù hợp với loài Bacillus, đồng thời đạt mức độ tương đồng 99,6% so với loài Bacillus cereus khi phân tích trình tự gen 16s rRNA. Trong điều kiện khử nitơ - hiếu khí, chủng PT1.4 đạt hiệu suất loại bỏ hơn 95,2% hàm lượng N-NO2- và 98,3% N-NO3- so với ban đầu sau 120 giờ. Ở điều kiện nitrat hóa dị dưỡng, hơn 91,3% hàm lượng N-NH4+ bị loại bỏ sau 72 giờ nuôi cấy chủng PT1.4. Ngược lại với sự gia tăng OD600, hàm lượng CODMn giảm song song với sự suy giảm của các nguồn nitơ vô cơ. Điều này cho thấy chủng PT1.4 có khả năng loại bỏ các hợp chất nitơ và hữu cơ thông qua quá trình đồng hóa, kết hợp với quá trình nitrate hóa dị dưỡng - khử nitơ hiếu khí. Do đó, chủng PT1.4 là một ứng viên tiềm năng để phát triển probiotic nhằm cải thiện chất lượng môi trường nước trong các mô hình nuôi tôm thâm canh.

Probiotics là một trong những chế phẩm sinh học phổ biến nhất sử dụng để thay thế kháng sinh nhằm mục đích phòng bệnh và kích thích sinh trưởng cho vật nuôi. Vi khuẩn Bacillus amyloliquefaciens (B. amyloliquefaciens) được biết đến với nhiều đặc tính phù hợp để tạo chế phẩm probiotics bao gồm khả năng đề kháng với nhiệt độ cao, pH thấp, muối mật và sản sinh chất kháng khuẩn. Nghiên cứu này được thực hiện với mục đích phân lập và tuyển chọn vi khuẩn B. amyloliquefaciens có khả năng đối kháng với vi khuẩn Salmonella gallinarum gây bệnh thương hàn gà. Kết quả nghiên cứu đã phân lập và định danh được 4 chủng vi khuẩn B. amyloliquefaciens từ 100 mẫu phân của gà khoẻ mạnh bằng phương pháp nuôi cấy và công nghệ khối phổ MALDI TOF. Tất cả chủng vi khuẩn B. amyloliquefaciens phân lập đều không gây dung huyết trên thạch máu và có tính ổn định cao trong môi trường bất lợi (pH = 3,0 và muối mật 0,3%) với tỷ lệ sống sót > 80%. Kết quả kiểm tra tính mẫn cảm với kháng sinh cho thấy cả 4/4 (100%) các chủng B. amyloliquefaciens phân lập đều có khả năng kháng tetracycline và 3/4 (75%) chủng kháng erythromycin. Các chủng phân lập cũng thể hiện tính đối kháng cao với vi khuẩn Salmonella gallinarum (S. gallinarum) trong điều kiện phòng thí nghiệm, tạo ra vòng vô khuẩn với đường kính >16 mm.

Nghiên cứu này nhằm phân tích thị hiếu và các yếu tố ảnh hưởng đến ý định mua cà chua bi ăn tươi của người tiêu dùng tại thành phố Thái Bình. Dựa trên khảo sát 100 người tiêu dùng, nghiên cứu sử dụng phân tích hồi quy logistic nhằm đạt mục tiêu đặt ra. Kết quả cho thấy, hiểu biết về lợi ích sức khỏe của cà chua bi còn hạn chế. Người tiêu dùng ưa chuộng cà chua bi có màu đỏ (61,4%), dạng quả tròn (68,2%) và vị ngọt thanh (67,0%). Thu nhập và mức chi tiêu hộ gia đình cho thực phẩm ảnh hưởng tích cực đến ý định mua (β = 0,275; P <0,05 và β = 1,734; P <0,01 ). Đồng thời, sự quan tâm đến độ tươi, an toàn và khả năng truy xuất nguồn gốc cũng tác động tích cực. Đặc biệt, hiểu biết nói chung và hiểu biết về lợi ích sức khỏe của cà chua bi đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy hành vi mua (β = 1,345; P <0,1 và β = 0,685; P <0,05 ). Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất định hướng chính sách nhằm tăng cường truyền thông, cải tiến sản phẩm và mở rộng kênh phân phối phù hợp với thị hiếu và hành vi người tiêu dùng.

Trên cơ sở tổng quan các vấn đề lý luận và thực tiễn, bài viết góp phần luận giải và phát triển cơ sở lý luận về nghiên cứu hành vi thải loại sản phẩm may mặc, đặt trong bối cảnh các vấn đề thực tiễn về chủ đề này trên thế giới và tại Việt Nam. Bài viết đã tổng hợp và phát triển năm cách thức thải loại sản phẩm may mặc, gồm: tái sử dụng trực tiếp; tái sử dụng gián tiếp; cất đi; để vào điểm tập kết để tái chế; vứt bỏ như rác thải sinh hoạt. Căn cứ vào đặc điểm của sản phẩm may mặc, đặc điểm của cá nhân sở hữu sản phẩm và các lý do khác, người tiêu dùng có thể cân nhắc lựa chọn giữa năm phương án trên, để hành vi thải loại quần áo cũ có ý nghĩa hơn. Mô hình lý thuyết hành vi có kế hoạch mở rộng được sử dụng để xây dụng khung phân tích hành vi thải loại sản phẩm may mặc làm cơ sở cho các nghiên cứu thực nghiệm tiếp theo.

Các chương trình mục tiêu quốc gia trong giai đoạn 2021-2025 đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt tại các địa bàn khó khăn, vùng sâu, vùng xa của Việt Nam. Bằng cách tập trung nguồn lực tài chính, kỹ thuật và nhân lực, các chương trình không chỉ nâng cấp hạ tầng, phát triển sản xuất và dịch vụ cơ bản mà còn cải thiện sinh kế, nâng cao chất lượng cuộc sống và góp phần giảm nghèo, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền. Tuy nhiên, quá trình triển khai các chương trình cũng bộc lộ một số hạn chế và bất cập, đòi hỏi cần được rà soát, đánh giá toàn diện để định hướng cho giai đoạn 2026-2030. Trên cơ sở đó, bài viết này nhằm làm rõ cơ sở lý thuyết, tổng hợp và phân tích kinh nghiệm quốc tế về lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia, nhận diện kết quả cũng như những khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thực hiện giai đoạn 2021-2025 và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả lồng ghép các chương trình trong giai đoạn 2026-2030.

Nuôi trồng thủy sản đang phát triển nhanh chóng trên toàn thế giới, cung cấp nguồn thực phẩm rất lớn cho con người từ nghề nuôi trồng thủy sản và đã vượt qua sản lượng đánh bắt tự nhiên. Việc mở rộng và thâm canh hóa các mô hình nuôi trồng thủy sản từ đất liền đến biển, dẫn đến hàm lượng dinh dưỡng trong môi trường nước ngày càng phú dưỡng (chủ yếu là tỷ lệ N:P), sự xuất hiện của tảo nở hoa sẽ xảy ra thường xuyên hơn. Tảo nở hoa gây hại (HAB) thường là các loài thực vật phù du, không hoặc có sinh ra độc tố gồm Chaetoceros spp., Heterosigma spp., Microcystis spp., Karenia spp., Alexandrium spp., Pyrodinium sp., Noctiluca sp., Dinophys sp., Trichodesmium sp., Prorocentrum sp., Pseudonitzhia sp. và Cochlodinium sp…. gây hại cho cá, tôm, động vật thân mềm ngoài tự nhiên và trong ao nuôi, ngay cả con người; gây ra các bệnh nghiêm trọng được gọi là ngộ độc từ động vật thân mềm như gây tê liệt, tiêu chảy và mất trí nhớ trên người sử dụng chúng. Kết quả của bài viết này thảo luận về sự xuất hiện của HAB, các yếu tố sinh ra và duy trì HAB; tác động gây hại của HAB đến nuôi trồng thủy sản trong quá khứ, hiện tại và tương lai nhằm mục tiêu cải thiện việc đánh giá rủi ro ngộ độc nguồn thực phẩm cho người tiêu dùng.

Bài viết này đưa ra bức tranh tổng quan về hiệu quả sinh thái trong chăn nuôi, trong đó tập trung vào các nội dung: khái niệm về hiệu quả sinh thái; phương pháp đánh giá hiệu quả sinh thái và triển vọng nghiên cứu hiệu quả sinh thái trong chăn nuôi tại Việt Nam. Kết quả cho thấy, việc đánh giá hiệu quả sinh thái rất quan trọng trong phát triển bền vững và đã được thế giới quan tâm, nghiên cứu. Mặc dù Việt Nam đã định hướng phát triển chăn nuôi bền vững, tuy nhiên hiện chưa có nghiên cứu cụ thể về hiệu quả sinh thái trong chăn nuôi. Đây là hướng nghiên cứu triển vọng trong thời gian tới tại Việt Nam và rất cần thiết để Chính phủ đánh giá mức độ phát triển bền vững và đưa ra những quyết định phát triển chăn nuôi đúng đắn.

Phát triển sản xuất mắc ca đang là một trong những định hướng quan trọng nhằm đa dạng hóa cơ cấu cây trồng, nâng cao giá trị kinh tế, đặc biệt là vùng Tây Bắc. Từ cách tiếp cận “phát triển sản xuất nông sản hàng hóa”, bài viết đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển sản xuất mắc ca với các nội hàm chính bao gồm: quy hoạch vùng sản xuất, lựa chọn giống phù hợp, ứng dụng kỹ thuật, công nghệ, tăng cường liên kết, hợp tác và cải thiện kết quả, hiệu quả kinh tế. Bài viết cũng nhấn mạnh ảnh hưởng của cơ chế, chính sách; điều kiện tự nhiên, hạ tầng; trình độ, năng lực sản xuất và yếu tố thị trường đến phát triển sản xuất mắc ca. Các rào cản như quy hoạch chưa đồng bộ, thiếu giống chất lượng, hạ tầng kỹ thuật yếu, năng lực tổ chức sản xuất hạn chế và thị trường tiêu thụ chưa ổn định là thách thức cho phát triển sản xuất mắc ca. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số hàm ý chính sách cho tỉnh Điện Biên, địa phương có nhiều tiềm năng phát triển mắc ca nhằm từng bước hình thành vùng sản xuất chuyên canh, tổ chức sản xuất theo chuỗi và xây dựng thương hiệu mắc ca ổn định và bền vững.