ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG BẪY PHEROMONE GIỚI TÍNH DẪN DỤ BỌ HÀ Cylas formicarius (Fabricius) GÂY HẠI TRÊN CÂY KHOAI LANG Ipomoea batatas L. Lam.

Ngày nhận bài: 15-12-2025

Ngày duyệt đăng: 30-12-2025

Ngày xuất bản: 28-02-2026

DOI: https://doi.org/10.31817/tckhnnvn.2026.24.2.01

Lượt xem

0

Download

0

Cách trích dẫn:

Phương, T., Thanh, V. ., & Giang, H. (2026). ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG BẪY PHEROMONE GIỚI TÍNH DẪN DỤ BỌ HÀ Cylas formicarius (Fabricius) GÂY HẠI TRÊN CÂY KHOAI LANG Ipomoea batatas L. Lam. Tạp Chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, 24(2), 145–153. https://doi.org/10.31817/tckhnnvn.2026.24.2.01

ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG BẪY PHEROMONE GIỚI TÍNH DẪN DỤ BỌ HÀ Cylas formicarius (Fabricius) GÂY HẠI TRÊN CÂY KHOAI LANG Ipomoea batatas L. Lam.

Trần Thị Thu Phương (*) 1 , Vũ Thị Kim Thanh 1, 2 , Hồ Thị Thu Giang 1

  • Tác giả liên hệ: [email protected]
  • 1 Khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam
  • 2 Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật

    • Từ khóa

    Bọ hà, Cylas formicarius (Fabricius), bẫy pheremone, dẫn dụ, hiệu quả, cây khoai lang

    Tóm tắt


    Bọ hà, Cylas formicarius (Fabricius) (Coleoptera: Brentidae), là loài gây hại khoai lang nghiêm trọng nhất trên thế giới. Hiện nay, việc phòng chống loài bọ hà gặp nhiều khó khăn do sử dụng thuốc trừ sâu không đạt hiệu quả. Bẫy pheromone giới tính được dùng cho công tác dự tính, dự báo và dẫn dụ, thu bắt bọ hà trưởng thành trên đồng ruộng. Nghiên cứu này đánh giá một số yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả dẫn dụ, thu bắt của bẫy pheromone đối với trưởng thành bọ hà gồm hàm lượng chất pheromone trong mồi, độ cao bẫy, khoảng cách bẫy, kiểu dáng bẫy, thời điểm đặt bẫy. Kết quả nghiên cứu cho thấy mồi pheromone có hàm lượng hóa chất từ 1,0mg trở lên có khả năng dẫn dụ cao với bọ hà trưởng thành đực trên đồng ruộng. Số lượng trưởng thành đực thu bắt được cao nhất khi bẫy đặt cách nhau 30-40m và độ cao 0,5-0,8m tính từ bề mặt đất. Kiểu bẫy xô và bẫy tự chế lọ nhựa 2 lít thu bắt số lượng trưởng thành cao hơn so với các loại bẫy chai nhựa 1,5 lít và bẫy tam giác. Thời điểm đặt bẫy pheromone trên đồng ruộng tối ưu là 21 ngày sau trồng. Tỷ lệ củ khoai bị bọ hà gây hại trên ruộng áp dụng bẫy pheromone giảm 84,7% so với ruộng không áp dụng.

    Tài liệu tham khảo

    Dilipkumar M., Erwan-Shah S., Anuar A. & Sivapragasam A. (2018). A sex pheromone ‐ baited trapping system for management of sweetpotato weevil, Cylas formicarius (Coleoptera: Brentidae). Journal Applied Entomology. pp. 1-9. https://doi.org/10.1111/jen.12602

    Huỳnh Thị Ngọc Linh, Châu Nguyễn Quốc Khánh, Nguyễn Thị Huyền Trang, Phạm Kim Sơn & Lê Văn Vàng. (2012). Nghiên cứu điều kiện thích hợp cho việc áp dụng pheromone giới tính của sùng khoai lang, Cylas formicarius Fab., trên đồng ruộng. Tạp chí Khoa học. 21b: 54-61.

    Hwang J.-S. (2000). Intergrated control of sweetpotato weevil, Cylas formicarius Fabricius, with sex pheromone and insecticide. Extension Bulletin, Food and Fertilizer Technology Center. 13.

    Jackson D.M. & Bohac J.R. (2006). Evaluation of pheromone traps for monitoring sweetpotato weevils. Journal Agricultural Urban Entomology. 23(3): 141-158.

    Jansson R.K., Mason L.J., Heath R.R., Sorensen K.A., Hammond A.M. & Robinson J.V. (1992a). Pheromone-trap monitoring system for sweet potato weevil (Coleoptera: Apionidae): effects of pheromone source and purity. Tropical Pest Management. 38(2): 196-200.

    Jansson R.K., Mason L.J., Heath R.R., Sorensen K.A., Hammond A.M. & Robinson J.V. (1992b). Pheromone-trap monitoring system for sweetpotato weevil (Coleoptera: Apionidae) in the Southern United States : Effects of trap type and pheromone dose. Journal of Economic Entomology. 85(2): 416-423.

    Jung C.R., Park Y.J. & Boo K.S. (2003). Optimal sex pheromone composition for monitoring Spodoptera exigua (Lepidoptera: Noctuidae) in Korea. Journal of Asia-Pacific Entomology. 6(2): 175-182. doi.org/10.1016/S1226-8615(08)60183-1

    Mason L.J. & Jansson R.K. (1991). Disruption of sex pheromone communication in Cylas formicarius (Coleoptera: Apionidae) as a potential means of control. Florida Entomologist. 74(3): 469-472.

    McQuate G.T. & Sylva C.D. (2014). Trapping sweetpotato weevil, Cylas formicarius (Coleoptera: Brentidae), with high doses of sex pheromone: Catch enhancement and weathering rate in Hawaii. Proceedings of the Hawaiian Entomological Society. 46: 59-69.

    Meagher R.L., Agboka K., Tounou A.K., Koffi D., Agbevohia K.A., Amouze T.R., Adjévi K.M. & Nagoshi R.N. (2019). Comparison of pheromone trap design and lures for Spodoptera frugiperda in Togo and genetic characterization of moths caught. Entomologia Experimentalis et Applicata. 167(6): 1-11. doi.org/10.1111/eea.12795

    Nottingham S.F. & Kays S.J. (2002). Sweetpotato weevil control. Proceeding 1st IS on Sweetpotato. pp. 155-161.

    Reddy G.V.P., Gadi N. & Taianao J. (2012). Efficient sex pheromone trapping: Catching the sweetpotato weevil, Cylas formicarius. Journal of Chemical Ecology. 38(7): 846-853. doi.org/10.1007/s10886-012-0160-4

    Reddy G.V.P., Wu S., Mendi R.C. & Miller R.H. (2014). Efficacy of pheromone trapping of the sweetpotato weevil (Coleoptera : Brentidae): Based on dose, septum age, attractive radius, and mass trapping. Chemical Ecology. 43(3): 767-773.

    Yasuda K., Sugie H. & Heath R.R. (1992). Field evaluation of synthetic sex-attractant pheromone of the sweetpotato weevil Cylas formicarius Fabricius (Coleoptera: Brentidae). Journal of Applied Entomology and Zoology. 36: 81-87.