Ngày nhận bài: 26-05-2026
Ngày duyệt đăng: 12-09-2026
Ngày xuất bản: 30-10-2026
Lượt xem
Download
Cách trích dẫn:
HÀU SỮA (Crassostrea angulata): TỔNG QUAN VỀ TÊN KHOA HỌC LOÀI HÀU MUỖNG (CUPPED OYSTER) NUÔI PHỔ BIẾN Ở VÙNG VEN BIỂN VIỆT NAM
,
Lại Duy Phương
2
,
Thị Hải Thanh Nguyễn
3
,
Vũ Văn In
4
,
Tạ Thanh Tùng (*)
5
Từ khóa
Crassostrea angulata, Crassostrea gigas, hàu muỗng, mtCOI
Tóm tắt
Trong thực tiễn sản xuất và nhiều công bố tại Việt Nam, hàu muỗng (cupped oyster) nuôi phổ biến thường được gọi là hàu sữa hay hàu Thái Bình Dương (Crassostrea gigas). Tuy nhiên, tên gọi này có thể chưa phản ánh đúng định danh của các quần thể nuôi. Bài viết tổng hợp các bằng chứng về phân loại học, nguồn gốc giống và định danh phân tử nhằm xác định tên khoa học phù hợp cho hàu sữa nuôi tại Việt Nam. Các bằng chứng cho thấy: (i) C. angulata và C. gigas có hình thái tương tự nhưng có thể phân biệt bằng chỉ thị phân tử; (ii) các quần thể hàu tại Đài Loan và miền Nam Trung Quốc, những khu vực liên quan đến nguồn giống đưa vào Việt Nam, được xác định là C. angulata và (iii) các mẫu hàu nuôi tại Quảng Ninh và Hải Phòng năm 2017, cũng như tại Quảng Ninh, Khánh Hòa và Vũng Tàu năm 2025, đều được định danh bằng mtCOI là C. angulata. Từ các bằng chứng này, bài viết đề xuất sử dụng C. angulata cho hàu sữa nuôi phổ biến ở Việt Nam; theo hệ thống phân loại hiện hành, tên Magallana angulata có thể được sử dụng trong các công bố khoa học. Đóng góp của bài viết là hệ thống hóa và phân cấp các bằng chứng hiện có để giải quyết sự chưa thống nhất trong định danh và hỗ trợ chuẩn hóa tên khoa học của đối tượng nuôi này.
Tài liệu tham khảo
Boudry P., Heurtebise S., Collet B., Cornette F. & Gérard A. (1998). Differentiation between populations of the Portuguese Oyster, Crassostrea angulata and the Pacific Oyster, Crassostrea gigas, revealed by mtDNA RFLP analysis. Journal of Experimental Marine Biology and Ecology. 226: 279-291. https://doi.org/10.1016/S0022-0981(97)00250-5
Giang Cao Trường, Lê Xân, Lý Đăng Ly & Nguyễn Hữu Tích (2010). Báo cáo tổng kết đề tài: “Nghiên cứu công nghệ sản xuất giống và nuôi thương phẩm Hàu Thái Bình Dương (Crassostrea gigas) phục vụ xuất khẩu”. Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản I, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
Hsiao S.-T., Chuang S.-C., Chen K.-S., Ho P.-H., Wu C.-L. & Chen C.A. (2016). DNA barcoding reveals that the common cupped oyster in Taiwan is the Portuguese oyster Crassostrea angulata (Ostreoida; Ostreidae): not C. gigas. Scientific Reports. 6: 34057. https://doi.org/10.1038/srep34057.
Huong T.T.T. (2020). Comparison of lipid classes and fatty acid compositions of farmed and wild Pacific oysters, Crassostrea gigas, in Nha Trang, Vietnam. Vietnam Journal of Marine Science and Technology. 20: 463-467.
In V.V. (2016). Genetic and physiological parameters associated with oyster reproduction. PhD thesis, University of the Sunshine Coast, Queensland, Australia. https://doi.org/10.25907/00231.
In V.V., O'Connor W., Sang V.V., Van P.T. & Knibb W. (2017a). Resolution of the controversial relationship between Pacific and Portuguese oysters internationally and in Vietnam. Aquaculture. 473: 389-399. https://doi.org/10.1016/j.aquaculture.2017.03.004
In V.V., Sang V.V., O'Connor W., Van P.T., Dove M., Knibb W. & Nguyen N.H. (2017b). Are strain genetic effect and heterosis expression altered with culture system and rearing environment in the Portuguese oyster (Crassostrea angulata)? Aquaculture Research. 48: 4058-4069. https://doi.org/10.1111/are.13227.
Le T.N.P., Boudry P., O’Connor W., Potts R.W., Gheyas A.A., Htoo H., Nguyen T.T.A., Geist J., Van Vu I. & La T.T. (2025). Genetic parameters for shell growth and survival in Portuguese oyster (Crassostrea angulata) larvae, juveniles, and adults. Aquaculture International. 33: 188. https://doi.org/10.1007/s10499-025-01875-3.
Le T.N.P., Vu S.V., Ugalde S.C., Subramanian S., Gilmour A., Dove M., Vu I.V., Geist J., Tran T.N.T. & Gondro C. (2023a). The genetics and breeding of the Portuguese oyster, Crassostrea angulata: lessons, experiences, and challenges in Vietnam. Frontiers in Marine Science. 10: 1161009. https://doi.org/10.3389/fmars.2023. 1161009
Le T.T.T., Quoc L.P., Phuong T.L., Le Hong N., Thi P.L.D., Thi B.H. & Quoc T.T. (2023b). Monthly variation in the lipid composition and content of Pacific oysters, Crassostrea gigas, cultured in Van Don, Quang Ninh. Vietnam Journal of Marine Science and Technology. 23: 73-80.
Luân Nguyễn Thành, Nguyễn Thị Mai An, Nguyễn Thảo Sương, Nguyễn Thị Nga, Nguyễn Như Trí & Nguyễn Văn Sáng (2024). Nghiên cứu ảnh hưởng của chế độ dinh dưỡng lên tăng trưởng và tỷ lệ sống của ấu trùng hàu sữa (Crassostrea angulata) phục vụ chọn giống. Bản B của Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam. 66
Nguyen L.T., Nguyen T.H., Nguyen L.H., Le N.H.K., Nguyen S.T., Nguyen T.M., Nguyen T.N. & Van Nguyen S. (2025). Species identification and genetic diversity of Portuguese oyster (Crassostrea angulata): implications for breeding in Vietnam. Indonesian Aquaculture Journal. 20(1): 75-86. https://doi.org/10.15578/iaj.20.1.2025.75-86
O’Connor W., Dove M., O’Connor S., Van In V., Lien M. & TN V.P. (2019). Project Enhancing bivalve production in northern Vietnam & NSW. ACIAR Canberra, Australia.
Salvi D. & Mariottini P. (2017). Molecular taxonomy in 2D: a novel ITS2 rRNA sequence-structure approach guides the description of the oysters' subfamily Saccostreinae and the genus Magallana (Bivalvia: Ostreidae). Zoological Journal of the Linnean Society. 179: 263-276. https://doi.org/10.1111/zoj.12455
Thom D.T., Thanh N.D., Manh D.T. & Viet P.H. (2022). Microplastics accumulation in Pacific oysters from Danang bay, Vietnam. Vietnam Journal of Science and Technology, 60, 499-512.
Ugalde S.C., Vu S.V., Giang C.T., Ngoc N.T.H., Tran T.K.A., Mullen J.D., Van In V. & O'Connor W. (2023). Status, supply chain, challenges, and opportunities to advance oyster aquaculture in northern Vietnam. Aquaculture. 572: 739548. https://doi.org/10.1016/j.aquaculture.2023.739548.
Van Vu I., Boudry P., Vengatesen T., Gheyas A.A., Khanh T.D., Nguyen T.M., Htoo H., Kim H.W., Kundu S. & Minh T.T.N. (2025a). Genetic parameters for whole weight and survival rate of the Portuguese oyster, Crassostrea angulata, at different harvest stages after six generations of selection. Aquaculture International. 33: 238. https://doi.org/10.1007/s10499-025-01925-w.
Van Vu S., Le T.T., Cao T.G. & Van In V. (2025b). Effect of culture densities on maturation and spawning of the Portuguese oyster (Crassostrea angulata). Academia Journal of Biology. 47(2): 151-155. https://doi.org/10.15625/2615-9023/21734.
Vũ Văn Sáng (2023a). Ảnh hưởng của mật độ ấu trùng chân bò tới hiệu quả bám của ấu trùng hàu Bồ Đào Nha (Crassostrea angulata). TNU Journal of Science and Technology. 228: 213-218.
Vũ Văn Sáng (2023b). Hiện trạng công nghệ sản xuất giống và nuôi thương phẩm hàu Bồ Đào Nha (Crassostrea angulata) tại Việt Nam. Vinh University Journal of Science. 52(3B): 29-42. https://doi.org/10.56824/vujs.2023B030.
Vu S.V., Knibb W., Nguyen N.T., Vu I.V., O'connor W., Dove M. & Nguyen N.H. (2020a). First breeding program of the Portuguese oyster Crassostrea angulata demonstrated significant selection response in traits of economic importance. Aquaculture. 518: 734664. https://doi.org/10.1016/j.aquaculture.2019.734664.
Vu S.V., Knibb W., O'Connor W., Nguyen N.T., Van In V., Dove M. & Nguyen N.H. (2020b). Genetic parameters for traits affecting consumer preferences for the Portuguese oyster, Crassostrea angulata. Aquaculture. 526: 735391. https://doi.org/10.1016/j.aquaculture.2020.735391
Wang H., Qian L., Liu X., Zhang G. & Guo X. (2010). Classification of a common cupped oyster from southern China. Journal of Shellfish Research. 29: 857-866. https://doi.org/10.2983/035.029.0420.
WoRMS 1 (2026). Magallana angulata (Lamarck, 1819). World Register of Marine Species. Retrieved from https://www.marinespecies.org on Apr 20, 2026.
WoRMS 2 (2026). Magallana gigas (Thunberg, 1793). World Register of Marine Species. Retrieved from https://www.marinespecies.org on Apr 20, 2026.