TỔNG QUAN MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI CẤP THÔN, BẢN

Ngày nhận bài: 16-06-2025

Ngày duyệt đăng: 31-10-2025

Ngày xuất bản: 24-12-2025

DOI: https://doi.org/10.31817/tckhnnvn.2025.23.12.10

Lượt xem

46

Download

27

Cách trích dẫn:

Luân, N., Bắc, H., & Trung, H. (2025). TỔNG QUAN MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI CẤP THÔN, BẢN. Tạp Chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, 23(12), 1661–1671. https://doi.org/10.31817/tckhnnvn.2025.23.12.10

TỔNG QUAN MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI CẤP THÔN, BẢN

Nguyễn Ngọc Luân (*) 1 , Hồ Văn Bắc 2 , Hà Quang Trung 2

  • Tác giả liên hệ: [email protected]
  • 1 Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường
  • 2 Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

    • Từ khóa

    bản, chính sách, cộng đồng, nội lực, Nông thôn mới, thể chế, thôn

    Tóm tắt


    Xây dựng nông thôn mới cấp thôn, bản là hướng tiếp cận mới nhằm phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư trong Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Trong bối cảnh sắp xếp lại các đơn vị hành chính, yêu cầu tăng cường tính tự chủ, tự quản và vai trò trung gian kết nối giữa Nhà nước với cộng đồng ở thôn, bản càng trở nên cấp thiết. Tuy nhiên, các nghiên cứu lý luận về vấn đề này còn hạn chế và thiếu tính hệ thống. Bài viết sử dụng phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu từ các nghiên cứu và văn bản chính sách nhằm hệ thống hoá một số vấn đề lý luận về xây dựng nông thôn mới cấp thôn, bản, bao gồm khái niệm, nội hàm, tiêu chí, đặc trưng và các yếu tố ảnh hưởng. Kết quả nghiên cứu góp phần bổ sung cơ sở lý luận, định hướng chính sách và gợi mở các hướng nghiên cứu tiếp theo.

    Tài liệu tham khảo

    Bạch Quốc Khang (2019). Phát huy vai trò người dân trong xây dựng NTM. Kỷ yếu hội thảo “Lý luận và thực tiễn trong xây dựng NTM ở Việt Nam”. Nam Định.

    Ban Chấp hành Trung ương (2008). Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khoá X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn.

    Ban Chấp hành Trung ương (2022). Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khoá XIII về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

    Bộ Dân tộc và Tôn giáo (2025). Báo cáo số 169/BC-BDTTG ngày 30/3/2025 báo cáo tình hình thực hiện Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, Giai đoạn I: từ năm 2021 đến năm 2025 và kiến nghị, giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc.

    Bộ Nội vụ (2022). Thông tư số 08/VBHN-BNV ngày 27/10/2022 hướng dẫn về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố.

    Bộ Nông nghiệp và Môi trường (2025). Báo cáo tổng kết Chương trình MTQG xây dựng NTM giai đoạn 2021-2025. Báo cáo tại Hội nghị toàn quốc tổng kết Chương trình MTQG xây dựng NTM ngày 22/6/2025.

    Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính (2011). Thông tư Liên tịch số 26/2011/TTLT-BNNPTNT-BKHĐT-BTC ngày 13/4/2011 hướng dẫn thực hiện một số nội dung thực hiện Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chương trình MTQG xây dựng NTM giai đoạn 2010-2020.

    CAP (Trung tâm Tư vấn Chính sách nông nghiệp) (2016). Tài liệu hướng dẫn nâng cao năng lực phát triển cộng đồng cho Ban phát triển thôn. Chương trình Hạnh phúc Lào Cai.

    Chính phủ (2022). Nghị định số 27/2022/NĐ-CP ngày 19/4/2022 quy định cơ chế quản lý, tổ chức thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia.

    Choi Y.C. & Kee Y. (2024). The nature of Saemaul Undong as a rural development strategy: Topic modelling and text mining analysis. Iberoamerican Journal of Science Measurement and Communication. 6(1): 1-11. Doi: 10.47909/ijsmc.90.

    Dower M. (2001). Sustainable rural development in Europe: Approaches to the countryside. Strasbourg: Council of Europe Publishing.

    DFID (Department for International Development of the United Kingdon) (1999). Sustainable livelihoods guidance sheets. London: Department for International Development.

    Do Thu Trang, Nguyen Thi My Hanh & Vu Thu Trang (2016). A Comparative Study on the Self-help Approach in Rural Development between Vietnam’s New Rural Development and Korea’s Saemaul Undong. East Asian Economic Review. 20(1): 91-125. doi.org/10.11644/KIEP.JEAI.2016.20.1.306.

    Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng toàn quốc lần thứ XIII. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.

    Đinh Thị Chi (2019). Giải pháp xây dựng xóm NTM kiểu mẫu tại xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.

    International Fund for Agricultural Development (IFAD) (2009). Community-driven development decision tools for rural development programmes. Rome: IFAD.

    Jwa S.-H. (2024). Korea’s Saemaul Undong revisited as rural development game for poverty eradication: A new development economics perspective. The Pakistan Development Review. 63(1): 19-44. Doi: 10.30541/v63i1pp.19-44.

    Kretzmann J.P. & McKnight J.L. (1993). Building communities from the inside out: A path toward finding and mobilizing a community’s assets. Evanston, IL: Center for Urban Affairs and Policy Research, Northwestern University.

    Lê Ngọc Văn (2019). Hạnh phúc của người Việt Nam - Khái niệm, cách tiếp cận và chỉ số đánh giá. Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật.

    Le Thu Ha & Dao Thi Thanh Tuyen (2023). Some issues regarding the new rural development program in Vietnam. International Journal of Progressive Sciences and Technologies. 42(1): 132-137.

    Mathie A. & Cunningham G. (2002). From Clients to Citizens: Asset-based Community Development as a strategy for Community-driven Development (Occasional Paper Series No. 4). Antigonish, Canada: Coady International Institute, St. Francis Xavier University.

    Ngô Thị Thu Trang (2021). Giải pháp phát triển chuỗi giá trị du lịch nông thôn gắn với xây dựng NTM tại Việt Nam đến năm 2030. Chương trình Khoa học và Công nghệ phục vụ xây dựng NTM giai đoạn 2016-2020.

    Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Đào Đức Huấn & Nguyễn Ngọc Luân (2019). Cơ sở lý luận, thực tiễn và những vấn đề đặt ra trong phát triển nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam. Tạp chí Công nghiệp nông thôn.. ISSN 1859-4026.

    Nguyễn Hồng Minh & Lê Thị Thu Hồng (2023). Xây dựng NTM theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Tạp chí Cộng sản.

    Nguyễn Ngọc Luân (2022). Tiếp cận xây dựng NTM cấp thôn, bản ở vùng đặc biệt khó khăn nhằm khơi dậy nội lực cộng đồng, phát triển sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn. Sách: Thực hiện Nghị quyết về nông nghiệp, nông dân, nông thôn (tr 335-349). Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Nhà xuất bản Khoa học kỹ thuật.

    Nguyễn Ngọc Luân (2025). Xây dựng NTM: Thành tựu và định hướng đến năm 2035. Tạp chí Môi trường. 8. ISNN: 2615-9597.

    Nguyễn Thị Ánh Tuyết (2021). Đề xuất định hướng giải pháp xây dựng NTM giai đoạn 2021-2030 theo các mục tiêu phát triển bền vững. Chương trình Khoa học và Công nghệ phục vụ xây dựng NTM giai đoạn 2016-2020.

    Nguyễn Thị Ngọc Mai (2021). Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Ban phát triển thôn trong xây dựng NTM giai đoạn 2021-2025. Chương trình Khoa học và Công nghệ phục vụ xây dựng NTM giai đoạn 2016-2020.

    Nguyễn Thị Ngọc Mai & Phạm Mai Linh (2021). Ban phát triển nông thôn và phát huy vai trò của cộng đồng trong xây dựng NTM. Tạp chí Công nghiệp nông thôn. Số 43. ISSN 1859-4026.

    Nguyen Thi Thu Thuy (2020). Reviews of sustainable rural development in the scope of building new rural areas in Vietnam. Regional and Business Studies. 12(2): 77-91. https://doi.org/10.33568/rbs.2521.

    Nguyen Trung Kien & Bui Minh (2015). National Target Programme on New Rural Development: The evolution of concepts in historical perspective. Vietnam Social Sciences. 6(170): 41-56.

    Nguyễn Tuấn Anh, Bùi Quang Dũng, Nguyễn Văn Thịnh & Nguyễn Ngọc Luân (2019). Nhận diện một số thành tựu nổi bật và tồn tại, hạn chế trong 10 năm xây dựng NTM của tỉnh Hà Tĩnh. Báo cáo phục vụ Hội nghị tổng kết 10 năm xây dựng NTM của tỉnh Hà Tĩnh.

    Nguyễn Văn Tâm (2021). Nghiên cứu đề xuất các giải pháp huy động, sử dụng hiệu quả nguồn lực (đất đai, tài chính, nhân lực) vào xây dựng NTM ở các xã miền núi phía Bắc giai đoạn 2021-2030. Chương trình Khoa học và Công nghệ phục vụ xây dựng NTM giai đoạn 2016-2020.

    Nguyễn Văn Tâm & Hà Thị Hoà (2021). Bài học kinh nghiệm huy động nguồn lực cộng đồng trong xây dựng NTM ở xã Cô Ba, huyện Bảo Lộc, tỉnh Cao Bằng. Tạp chí Công nghiệp nông thôn. Số 43. ISSN 1859-4026.

    Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) (2016). A new rural development paradigm for the 21st century: A toolkit for developing countries. Paris: OECD Publishing. https://www.oecd.org/countries/korea/A-new-rural-development-paradigm.pdf

    Pham Di (2016). Building New Rural Areas in Vietnam Today (A study in the South Central Coastal Region). National Political Publishing House, Hanoi.

    Phạm Hồng Tung (2014) Nghiên cứu về cộng đồng, khái niệm, cách tiếp cận và phân loại. Sách: 25 năm Việt Nam học theo định hướng liên ngành. Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội. tr. 479-492.

    Quốc hội (2025). Luật số 75/2025/QH15 ngày 19/02/2025 quy định Luật Tổ chức chính quyền địa phương.

    Reed E. (2010). Is Korea’s Saemaul Undong a model for developing countries today? Korea Institute for International Economic Policy (KIEP), KIEP Opinions, No. 1004. https://www.kiep.go.kr/eng/publications/pub01_view.jsp?no=140104.

    SDC (Swiss Development and Cooperation Agency) (2016). Training document on capacity building for new rural development staffs at village level period 2016-2020. Project “Application of community management experience in the implementation of National Target Program on New Rural Development”.

    Thủ tướng Chính phủ (2010). Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010 phê duyệt Chương trình MTQG xây dựng NTM giai đoạn 2010-2020.

    Thủ tướng Chính phủ (2016). Quyết định số 1600/QĐ-TTg ngày 16/8/2016 phê duyệt Chương trình MTQG xây dựng NTM giai đoạn 2016-2020.

    Thủ tướng Chính phủ (2018). Quyết định số 1385/QĐ-TTg ngày 21/10/2018 phê duyệt Đề án hỗ trợ thôn, bản, ấp của các xã đặc biệt khó khăn khu vực biên giới, vùng núi, vùng bãi ngang ven biển và hải đảo xây dựng NTM và giảm nghèo bền vững giai đoạn 2018-2020.

    Thủ tướng Chính phủ (2022). Quyết định số 150/QĐ-TTg ngày 28/01/2022 phê duyệt Chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

    Thủ tướng Chính phủ (2022). Quyết định số 263/QĐ-TTg ngày 22/02/2022 phê duyệt Chương trình MTQG xây dựng NTM giai đoạn 2021-2025.

    Thủ tướng Chính phủ (2022). Quyết định số 318/QĐ-TTg ngày 08/3/2022 ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM và Bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM nâng cao giai đoạn 2021-2025.

    Trần Công Thắng (2021). Nghiên cứu, đánh giá kết quả xây dựng NTM giai đoạn 2010-2020 từ góc nhìn khoa học và nhận diện những vấn đề cơ bản trong phát triển nông thôn bền vững giai đoạn sau năm 2020. Chương trình Khoa học và Công nghệ phục vụ xây dựng NTM giai đoạn 2016-2020.

    Timmer C.P. (1988). The agricultural transformation. In H. Chenery & T. N. Srinivasan (Eds.), Handbook of Development Economics. Amsterdam: Elsevier. 1: 275-331)

    Trần Đức Viên, Nguyễn Thị Thu Quỳnh & Bùi Thị Khánh Hoà (2024). Phát triển bền vững nông nghiệp, kinh tế nông thôn và nông dân sau gần 40 năm đổi mới (Kỳ 1). Tạp chí Cộng sản. https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/tin-tieu-diem/-/asset_publisher/s5L7xhQiJeKe/ content/phat-trien-ben-vung-nong-nghiep-kinh-te-nong-thon-va-nong-dan-sau-gan-40-nam-doi-moi-ky-1-?utm.

    Trần Tiến Khai (2015). Tổng quan cơ sở khoa học cho phát triển nông thôn bền vững ở Việt Nam. Tạp chí Khoa học Đại học Mở thành phố Hồ Chí Minh. 10(2).

    UN (United Nations) (1992). Rio Declaration on Environment and Development. United Nations Conference on Environment and Development, Rio de Janeiro.

    UN (United Nations) (2015). Transforming our world: The 2030 Agenda for Sustainable Development. Resolution adopted by the General Assembly on 25 September 2015. A/RES/70/1.

    USDA (United States Department of Agriculture) (2006). Rural Development Strategy: A strategic plan for sustainable rural communities. Washington, DC: United States Department of Agriculture.

    Uỷ ban Thường vụ Quốc hội (2025). Nghị quyết số 76/2025/UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025.

    Văn phòng Điều phối NTM Trung ương (2022). Bộ tài liệu khung phục vụ tập huấn, bồi dưỡng cán bộ xây dựng NTM các cấp giai đoạn 2021-2025.