ĐỊNH DANH VÀ ĐÁNH GIÁ ĐẶC ĐIỂM DI TRUYỀN CỦA SÁN DÂY Taenia hydatigena DỰA VÀO CÁC ĐÁNH DẤU TY THỂ COX1 và 12S rRNA

Ngày nhận bài: 04-04-2026

Ngày duyệt đăng: 31-07-2026

Ngày xuất bản: 26-10-2026

DOI: https://doi.org/10.31817/tckhnnvn.2026.24.SP01.06

Lượt xem

2

Download

3

Số: Tập 24 Số đặc biệt 1 (2026): Tạp chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam

Chuyên mục:

CHĂN NUÔI – THÚ Y – THỦY SẢN

Cách trích dẫn:

Yến, N., Phương, N., & Hiếu, D. (2026). ĐỊNH DANH VÀ ĐÁNH GIÁ ĐẶC ĐIỂM DI TRUYỀN CỦA SÁN DÂY Taenia hydatigena DỰA VÀO CÁC ĐÁNH DẤU TY THỂ COX1 và 12S rRNA. Tạp Chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, 24(đặc biệt 1), 51–61. https://doi.org/10.31817/tckhnnvn.2026.24.SP01.06

ĐỊNH DANH VÀ ĐÁNH GIÁ ĐẶC ĐIỂM DI TRUYỀN CỦA SÁN DÂY Taenia hydatigena DỰA VÀO CÁC ĐÁNH DẤU TY THỂ COX1 và 12S rRNA

Nguyễn Thị Hoàng Yến (*) 1 , Nguyễn Văn Phương 1 , Dương Đức Hiếu 1

  • Tác giả liên hệ: [email protected]
  • 1 Khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam

    • Từ khóa

    12S rRNA, cox1, chó, haplotype, Taenia hydatigena

    Tóm tắt


    Taenia hydatigena là loài sán dây ký sinh ở chó, có ý nghĩa quan trọng trong thú y do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây thiệt hại kinh tế đáng kể ở vật chủ trung gian. Nghiên cứu này nhằm định danh và đánh giá đặc điểm di truyền của T. hydatigena ký sinh ở chó tại Hà Nội dựa trên hai chỉ thị ty thể cox1 và 12S rRNA. Sán dây trưởng thành được thu thập, chiết tách DNA, khuếch đại gen bằng PCR và giải trình tự. Kết quả cho thấy các trình tự cox1 và 12S rRNA có độ tương đồng 100% với các trình tự tham chiếu trên GenBank, xác nhận mẫu nghiên cứu là T. hydatigena. Dựa trên 100 trình tự gen cox1 và 104 trình tự gen 12S rRNA, nghiên cứu xác định được lần lượt 13 và 49 haplotype. Chỉ số đa dạng di truyền cho thấy gen 12S rRNA có mức độ biến dị cao hơn gen cox1 (Hd = 0,863 so với 0,442; = 0,068 so với 0,020). Mạng lưới haplotype có cấu trúc hình sao với một haplotype trung tâm chiếm ưu thế, gợi ý sự mở rộng quần thể gần đây từ nguồn gốc chung. Bên cạnh đó, xuất hiện một vài haplotype phân tách thành cụm di truyền riêng, phản ánh sự phân hoá di truyền của loài này. Kết quả nghiên cứu cung cấp dữ liệu quan trọng cho các nghiên cứu dịch tễ học phân tử của T. hydatigena.

    Tài liệu tham khảo

    Abbas I., El-Alfy E-S., Janecek-Erfurth E. & Strube C. (2021). Molecular characterization of Cysticercus enuicollis isolates from sheep in the Nile Delta, Egypt and a review on Taenia hydatigena infections worldwide. Parasitology. 148: 913-933.

    Bandelt H., Forster P. & Röhl A. (1999). Median-joining networks for inferring intraspecific phylogenies. Molecular Biology and Evolution. 16(1): 37-48.

    Boufana B., Scala A., Lahmar S., Pointing S., Craig P.S., Dessì G., Zidda A., Pipia A.P. & Varcasia A. (2015) A preliminary investigation into the genetic variation and population structure of Taenia hydatigena from Sardinia, Italy. Veterinary Parasitology. 214: 67-74.

    Bowles J., Blair D. & McManus D.P. (1992). Genetic variants within the genus Echinococcus identified by mitochondrial DNA sequencing. Molecular and Biochemical Parasitology. 54(2): 165-73.

    Dinkel A., von Nickisch-Rosenegk M., Bilger B., Merli M., Lucius R. & Romig T. (1998). Detection of Echinococcus multilocularis in the definitive host: Coprodiagnosis by PCR as an alternative to necropsy. Journal of Clinical Microbiology. 36(7): 1871-1876.

    Edwards G.T. & Herbert I.V. (1981). Some quantitative characters used in the identification of Taenia hydatigena, T. ovis, T. pisiformis and T. multiceps adult worms, and T. multiceps metacestodes. Journal of Helminthology. 55(1): 1-8.

    El-Beskawy M., Felefel W. & Elkamshishi M.M. (2021). Taenia hydatigena from natural infection in small ruminants to experimentally infected dogs in Egypt. Advances and Animal Veterinary Sciences. 9(10): 1732-1738.

    Giannelli A., Schnyder M., Wright I. & Charlier J. (2024). Control of companion animal parasites and impact on One Health. One Health. 18.

    Huan L.V. (1994). Giun sán ký sinh ở một số tỉnh phía Nam và biện pháp phòng ngừa. Luận án tiến sĩ. Viện Thú y Quốc gia.

    Jibat T., Ejeta G., Asfaw Y. & Wudie A. (2008). Causes of abattoir condemnation in apparently healthy slaughtered sheep and goats at HELMEX abattoir, Debre Zeit, Ethiopia. Revue de Médecine Vétérinaire. 159(5): 305.

    Karakoc S., Kesik H.K., Celik F., Selcuk M.A., Kilinc S.G. & Simsek S. (2024). Genetic diversity and haplotypes of Cysticercus tenuicollis isolates from slaughtered sheep and goats in Elazig and Bingol provinces of Turkey. Veterinary Medicine and Science. 10: e1411.

    Karamon J., Sroka J., Dąbrowska J., Bilska-Zając E., Zdybel J., Kochanowski M., Różycki M. & Cencek T. (2019). First report of Echinococcus multilocularis in cats in Poland: a monitoring study in cats and dogs from a rural area and animal shelter in a highly endemic region. Parasites and Vectors. 12: 313.

    Kumar S., Stecher G., Li M., Knyaz C. & Tamura K. (2018). Mega X: Molecular evolutionary genetics analysis across computing platforms. Molecular Biology and Evolution. 35(6): 1547-1549.

    Lavikainen A., Haukisalmi V., Deksne G., Holmala K., Lejeune M., Isomursu M., Jokelainen P., Näreaho A., Laakkonen J. & Hoberg E. (2013). Molecular identification of Taenia spp. in the Eurasian lynx (Lynx lynx) from Finland. Parasitology. 140(5): 653-662.

    Li W.H., Jia W.Z., Qu Z.G., Xie Z.Z., Luo J.X., Yin H., Sun X.L., Blaga R. & Fu B.Q. (2013). Molecular characterization of Taenia multiceps isolates from Gansu province, China by sequencing of mitochondrial cytochrome C oxidase subunit 1. The Korean Journal of Parasitology. 51(2): 197.

    Liu G.H., Li C., Li J. Y., Zhou D.H., Xiong R.C., Lin R.Q., Zou F.C. & Zhu X.Q. (2012). Characterization of the complete mitochondrial genome sequence of Spirometra erinaceieuropaei (Cestoda: Diphyllobothriidae) from China. International Journal of Biological Sciences. 8(5): 640.

    Morais D.F.D., Vilela V.L.R., Feitosa T.F., Santos V.M.D., Gouveia V.R., Athayde A.C.R. & Azevêdo S.S.D. (2017). Prevalence and risk factors for Cysticercus tenuicollis in goats and sheep in Paraíba, northeastern Brazil. Revista Brasileira de Parasitologia Veterinária. 26: 235-238.

    Nguyen M.T.T., Gabriël S., Abatih E.N. & Dorny P. (2016). A systematic review on the global occurrence of Taenia hydatigena in pigs and cattle. Veterinary Parasitology. 226: 97-103.

    Nguyễn Phi Bằng, Nguyễn Hồ Bảo Trân & Nguyễn Hữu Hưng. (2018). Đặc điểm hình thái học và sinh học phân tử của loài sán dây chủ yếu gây tác hại trên chó tại một số tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Tạp chí khoa học trường Đại học Cần Thơ. 54(6B): 49-56.

    Nguyễn Thị Kim Lan, Nguyễn Thị Quyên & Phạm Công Hoạt (2011). Xác định tương quan giữa tỷ lệ nhiễm sán dây Teania hydatigena trưởng thành ở chó và tỷ lệ nhiễm ấu sán Cysticercus tenuicollis ở trâu, bò, lợn - thử nghiệm thuốc tẩy sán dây cho chó. Tạp chí Khoa học Kỹ thuật Thú y. 28(6): 60-65.

    Ng-Nguyen D., Nguyen T.V., Nguyen T.V., Nguyen H.Q. & Nguyen V.A.T. (2021). Prevalence and risk factors of Taenia hydatigena in dogs, pigs, and cattle in the Central Highlands of Vietnam. Parasitology Research. 120: 3245-3253.

    Oryan A., Goorgipour S., Moazeni M. & Shirian S. (2012). Abattoir prevalence, organ distribution, public health and economic importance of major metacestodes in sheep, goats and cattle in Fars, southern Iran. Tropical Biomedicine. 29: 349-359.

    Ohiolei J.A., Yan H.B., Li L., Li W.H., Wu Y.D., Alvi M.A., Zhang N. Z., Fu B.Q., Wang X.L. & Jia W.Z. (2021). A new molecular nomenclature for Taenia hydatigena: mitochondrial DNA sequences reveal sufficient diversity suggesting the assignment of major haplotype divisions. Parasitology. 148: 311-326.

    Pallas P.S. (1766). Elenchus Zoophytorum. Francofurt: Varrentrapp.

    Romig T., Ebi D. & Wassermann M. (2015). Taxonomy and molecular epidemiology of Echinococcus granulosus sensu lato. Veterinary Parasitology. 213: 76-84.

    Rostami S., Salavati R., Beech R.N., Babaei Z., Sharbatkhori M. & Harandi M.F. (2015). Genetic variability of Taenia saginata inferred from mitochondrial DNA sequences. Parasitology Research. 114: 1365-1376.

    Rozas J., Ferrer-Mata A., Sánchez-Del Barrio J.C., Guirao-Rico S., Librado P., Ramos-Onsins S.E. & Sánchez-Gracia A. (2017). DnaSP 6: DNA sequence polymorphism analysis of large data sets. Molecular Biology and Evolution. 34(12): 3299-3302.

    Scala A., Urrai G., Varcasia A., Nicolussi P., Mulas M., Goddi L., Pipia A.P., Sanna G., Genchi M. & Bandino E. (2016). Acute visceral cysticercosis by Taenia hydatigena in lambs and treatment with praziquantel. Journal of Helminthology. 90: 113-116.

    Scala A., Pipia A. P., Dore F., Sanna G., Tamponi C., Marrosu R., Bandino E., Carmona C., Boufana B. & Varcasia A. (2015). Epidemiological updates and economic losses due to Taenia hydatigena in sheep from Sardinia, Italy. Parasitology Research. 114: 3137-3143.

    Soulsby E.J.L. (1982). Helminths, Arthropods and Protozoa of Domesticated Animals, 7th edn. Baillière Tindall, London. 809pp.

    Taylor M.A., Coop R.L. & Wall R.L. (2007). Veterinary Parasitology, 3rd Ed. Black Well Science Ltd, Iowa, USA. pp. 210-211.

    Verster A. (1979). Gastro-intestinal helminths of domestic dogs in the Republic of South Africa. Onderstepoort Journal of Veterinary Research. 46(2): 79-82.

    Wondimu A., Abera D. & Hailu Y. (2011). A study on the prevalence, distribution and economic importance of Cysticercus tenuicollis in visceral organs of small ruminants slaughtered at an abattoir in Ethiopia. Journal of Veterinary Medicine and Animal Health. 3: 67-74.

    Wakid M.H. & Alsulami M.N. (2022). Genotyping of Taenia hydatigena isolated from sheep and goats in KSA based on cox1 gene. Saudi Journal of Biological Sciences. 29: 1270-1275.

    Yanagida T., Mohammadzadeh T., Kamhawi S., Nakao M., Sadjjadi S. M., Hijjawi N., Abdel-Hafez S.K., Sako Y., Okamoto M. & Ito A. (2012). Genetic polymorphisms of Echinococcus granulosus sensu stricto in the Middle East. Parasitology International. 61: 599-603.