Ngày nhận bài: 25-08-2025
Ngày duyệt đăng: 30-12-2025
Ngày xuất bản: 23-01-2026
Lượt xem
Download
Cách trích dẫn:
PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT MẮC CA: TỔNG QUAN LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH CHO TỈNH ĐIỆN BIÊN
,
Nguyễn Thị Thiêm
2
,
Lưu Văn Duy (*)
2
Từ khóa
Phát triển sản xuất, nông sản hàng hóa, mắc ca, Điện Biên
Tóm tắt
Phát triển sản xuất mắc ca đang là một trong những định hướng quan trọng nhằm đa dạng hóa cơ cấu cây trồng, nâng cao giá trị kinh tế, đặc biệt là vùng Tây Bắc. Từ cách tiếp cận “phát triển sản xuất nông sản hàng hóa”, bài viết đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển sản xuất mắc ca với các nội hàm chính bao gồm: quy hoạch vùng sản xuất, lựa chọn giống phù hợp, ứng dụng kỹ thuật, công nghệ, tăng cường liên kết, hợp tác và cải thiện kết quả, hiệu quả kinh tế. Bài viết cũng nhấn mạnh ảnh hưởng của cơ chế, chính sách; điều kiện tự nhiên, hạ tầng; trình độ, năng lực sản xuất và yếu tố thị trường đến phát triển sản xuất mắc ca. Các rào cản như quy hoạch chưa đồng bộ, thiếu giống chất lượng, hạ tầng kỹ thuật yếu, năng lực tổ chức sản xuất hạn chế và thị trường tiêu thụ chưa ổn định là thách thức cho phát triển sản xuất mắc ca. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số hàm ý chính sách cho tỉnh Điện Biên, địa phương có nhiều tiềm năng phát triển mắc ca nhằm từng bước hình thành vùng sản xuất chuyên canh, tổ chức sản xuất theo chuỗi và xây dựng thương hiệu mắc ca ổn định và bền vững.
Tài liệu tham khảo
Annika R., Bingzhi Z., Miluska B.V. & Signe H.S. (2019). Going nuts: Macadamia farming as a livelihood strategy for Kibugu’s farmers. Interdisciplinary Land Use and Natural Resource Management. University of Copenhagen.
Bộ NN&PTNT (2022). Đề án “Phát triển bền vững mắc ca giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050”. Truy cập từ https://vanban.chinhphu.vn/?pageid=27160 &docid=205487, ngày 30/7/2025.
Chính phủ (2022). Quyết định số 344/QĐ-TTg ngày 15/3/2022 về việc phê duyệt Đề án phát triển bền vững Mắc ca giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Đặng Thu Hiếu & Nguyễn Thị Như Tâm (2024). Giải pháp phát triển cây mắc ca theo hướng bền vững ở tỉnh Lai Châu. Tạp chí Công Thương. Số 12.
Đỗ Kim Chung (2021). Giáo trình Kinh tế nông nghiệp. Nhà xuất bản Học viện Nông nghiệp. tr. 10-11; 147-149
Đoàn Minh Phụng, (2024). Trồng cây mắc ca: Đa lợi ích. Truy cập từ https://baogialai.com.vn/trong-cay-mac-ca-da-loi-ich-post 292330.html ngày 30/7/2025.
FAO (2020). The State of Agricultural Commodity Markets 2020. Food and Agriculture Organization of the United Nations. Retrieved from https://www.fao.org/interactive/state-of-agricultural-commodity-markets/2020/en/, on July 30, 2025.
Hardner C.M., Peace C.P., Vithanage V. & McConchie C.A. (2006). Application of economic modelling to support selection decisions in macadamia. Proceedings of the 13th Australasian Plant Breeding Conference, Christchurch, New Zealand.
Hoàng Hòe, Novak M., & Wilson K. (2005). Macadamia - A Promising Start to a New High‑Value Agricultural Industry for Vietnam (Project CARD 037/05VIE). Collaboration between the Vietnamese and Australian governments under the CARD program.
Hoàng Út & Văn Hùng (2025). Điện Biên với chủ trương phát triển mắc ca. Truy cập từ https://dienbientv.vn/tin-tuc-su-kien/kinh-te/202501/dien-bien-voi-chu-truong-phat-trien-mac-ca-5817008/ ngày 30/7/2025.
INC (2025). Niên giám số liệu thống kê của INC - INC Statistical Yearbooks: Technical Resources (INC - International Nut and Dried Fruit Council (Nutfruit.org)
Kaseke T., Fawole O.A. & Opara U.L. (2021). Chemistry and Functionality of Cold-Pressed Macadamia Nut Oil. Food Process Engineering, Processes. 10(1): 56. https://doi.org/10.3390/pr10010056.
Nguyễn Đức Hưởng (2015). Vốn ngân hàng biến Tây Nguyên thành thủ đo mắc ca Đông Nam Á. Kỷ yếu Hội thảo chiến lược phát triển cây Mắc ca tại Tây Nguyên.
Nguyễn Đức Kiên, Hoàng Thị Lụa, Chris Harwood, Delia Catacutan & Mai Trung Kiên (2013). Kết quả đánh giá khả năng thích nghi và năng suất quả các dòng Macadamia ở vùng Tây Bắc, Việt Nam. Tạp chí Khoa học Lâm nghiệp. 3: 2988-2999.
Nguyễn Lân Hùng, Võ Duẩn, Huỳnh Ngọc Huy & Đỗ Thành Ơn (2022). Cách trồng cây mắc ca. Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông - Nhà xuất bản Nông nghiệp
Nguyễn Thị Thoa, Phan Thanh Bình, Võ Thị Thùy Dung, Phạm Văn Thao, Trần Thị Thắm Hà, Nguyễn Thị Kim Oanh & Trần Văn Cường (2023). Dầu từ hạt mắc ca (Macadamia integrifolia): Thành phần dinh dưỡng, phương pháp tách chiết và tiềm năng ứng dụng. Tạp chí Khoa học Tây Nguyên. 17(60). doi.org/10.5281/zenodo.8223636.
OEC (Observatory of Economic Complexity) (2025). Tổng quan trao đổi thương mại sản phẩm Mắc ca (HS6 08.02.60) toàn cầu. Truy cập tại https://oec.world/en/profile/hs/macadamia-nuts, ngày 25/07/2025.
Perdoná M.J. & Soratto R.P. (2015). Higher yield and economic benefits are achieved in the macadamia crop by irrigation and intercropping with coffee. Scientia Horticulturae. 185: 59-67. https://doi.org/10.1016/j.scienta.2015.01.007.
Phạm Thế Trịnh (2014). Hiệu quả trồng mắc ca xen cà phê trên đất đỏ bazan tại huyện Krông Năng, tỉnh Đắk Lắk. Tạp chí Khoa học và Phát triển. 12(3): 422-428.
Phạm Trung (2021). Tỉnh Điện Biên cần phát huy tiềm năng, lợi thế phát triển cây mắc ca. Truy cập từ http://nongthonmoi.dienbien.gov.vn/vi/news/tin-tong-hop/tinh-dien-bien-can-phat-huy-tiem-nang-loi-the-phat-trien-cay-mac-ca-432.html ngày 30/8.2025.
Vũ Hồng Tráng, Hoàng Thị Lý, Nguyễn Quang Trung & Phạm Thị Hồng Ngôn (2018). Điều tra, đánh giá khả năng thích ứng của cây macadamia trên địa bàn tỉnh Sơn La. Tạp chí khoa học công nghệ nông nghiệp Việt Nam. 10(95): 48-53.
Vũ Lan (2022). Phát triển mắc ca thành ngành hàng sản xuất hiệu quả, bền vững. Tạp chí điện tử Thiên nhiên và Môi trường. Truy cập từ https://thiennhienmoitruong.vn/phat-trien-mac-ca-thanh-nganh-hang-san-xuat-hieu-qua-ben-vung.html, ngày 25/7/2025.
Yoseph N. Araya, Andrew Emmott, William Rawes & Emmanuel Junior Zuza (2023). Promoting climate-smart sustainable agroforestry to tackle social and environmental challenges: The case of macadamia agroforestry in Malawi. Journal of Agriculture and Food Research.