TỔNG QUAN VỀ TẢO NỞ HOA GÂY HẠI: NGUYÊN NHÂN VÀ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN NUÔI TRỒNG THỦY SẢN

Ngày nhận bài: 18-10-2024

Ngày duyệt đăng: 24-12-2025

Ngày xuất bản: 23-01-2026

DOI: https://doi.org/10.31817/tckhnnvn.2026.24.1.11

Lượt xem

0

Download

0

Cách trích dẫn:

Hóa, Âu, Liên, N., & Giang, H. (2026). TỔNG QUAN VỀ TẢO NỞ HOA GÂY HẠI: NGUYÊN NHÂN VÀ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN NUÔI TRỒNG THỦY SẢN. Tạp Chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, 24(1), 107–119. https://doi.org/10.31817/tckhnnvn.2026.24.1.11

TỔNG QUAN VỀ TẢO NỞ HOA GÂY HẠI: NGUYÊN NHÂN VÀ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN NUÔI TRỒNG THỦY SẢN

Âu Văn Hóa (*) 1 , Nguyễn Thị Kim Liên 1 , Huỳnh Trường Giang 1

  • Tác giả liên hệ: [email protected]
  • 1 Trường Thủy sản, Trường Đại học Cần Thơ

    • Từ khóa

    Hiệu quả sinh thái, chăn nuôi, Việt Nam

    Tóm tắt


    Nuôi trồng thủy sản đang phát triển nhanh chóng trên toàn thế giới, cung cấp nguồn thực phẩm rất lớn cho con người từ nghề nuôi trồng thủy sản và đã vượt qua sản lượng đánh bắt tự nhiên. Việc mở rộng và thâm canh hóa các mô hình nuôi trồng thủy sản từ đất liền đến biển, dẫn đến hàm lượng dinh dưỡng trong môi trường nước ngày càng phú dưỡng (chủ yếu là tỷ lệ N:P), sự xuất hiện của tảo nở hoa sẽ xảy ra thường xuyên hơn. Tảo nở hoa gây hại (HAB) thường là các loài thực vật phù du, không hoặc có sinh ra độc tố gồm Chaetoceros spp., Heterosigma spp., Microcystis spp., Karenia spp., Alexandrium spp., Pyrodinium sp., Noctiluca sp., Dinophys sp., Trichodesmium sp., Prorocentrum sp., Pseudonitzhia sp. và Cochlodinium sp…. gây hại cho cá, tôm, động vật thân mềm ngoài tự nhiên và trong ao nuôi, ngay cả con người; gây ra các bệnh nghiêm trọng được gọi là ngộ độc từ động vật thân mềm như gây tê liệt, tiêu chảy và mất trí nhớ trên người sử dụng chúng. Kết quả của bài viết này thảo luận về sự xuất hiện của HAB, các yếu tố sinh ra và duy trì HAB; tác động gây hại của HAB đến nuôi trồng thủy sản trong quá khứ, hiện tại và tương lai nhằm mục tiêu cải thiện việc đánh giá rủi ro ngộ độc nguồn thực phẩm cho người tiêu dùng.

    Tài liệu tham khảo

    Adenuga A.H., Davis J., Hutchinson G., Donnellan T. & Patton M. (2019). Environmental efficiency and pollution costs of nitrogen surplus in dairy farms: a parametric hyperbolic technology distance function approach. Environmental and Resource Economics. 74(3): 1273-1298. doi.org/10.1007/s10640-019-00367-2

    Aigner D., Lovell C.A.K. & Schmidt P. (1977). Formulation and estimation of stochastic frontier production function models. Journal of Econometrics. 6(1): 21-37. doi.org/10.1016/0304-4076(77)90052-5.

    Aparicio J., Zofío J.L. & Pastor J.T. (2023). Decomposing economic efficiency into technical and allocative components: An essential property. Journal of Optimization Theory and Applications. 197: 98-129. doi.org/10.1007/s10957-023-02188-2.

    Asmild M. & Hougaard J.L. (2006). Economic versus environmental improvement potentials of Danish pig farms. Agricultural Economics. 35(2): 171-181. https://doi.org/10.1111/j.1574-0862.2006.00150.x.

    Bakucs Z., Ferto I., Latruffe L., Desjeux Y., Soboh R. & Dolman M. (2011). Comparative analysis of technical efficiency in European agriculture. Proceedings of the 2011 International Congress, Zurich, Switzerland, 30 August-2 September 2011.

    Bava L., Bacenetti J., Gislon G., Pellegrino L., D’Incecco P., Sandrucci A., Tamburini A., Fiala M. & Zucali M. (2018). Impact assessment of traditional food manufacturing: The case of grana Padano cheese. Science of the Total Environment. 626: 1200-1209. doi.org/10.1016/j. scitotenv. 2018.01.143

    Biagetti E., Gislon G., Martella A., Zucali M., Bava L., Franco S. & Sandrucci A. (2023). Comparison of the use of life cycle assessment and ecological footprint methods for evaluating environmental performances in dairy production. Science of the Total Environment. 905: 166845. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2023.166845.

    Brizga J., Miceikiene A. & Liobikiene G. (2019). Environmental aspects of the implementation of bioeconomy in the Baltic Sea region: An input-output approach. Journal of Cleaner Production. 240: 118238. doi.org/10.1016/j.jclepro. 2019.118238.

    Bruni F. & Franco S. (2003). Economia dell’impresa e dell’azienda agraria. FrancoAngeli. 276p.

    Canaj K., Mehmeti A., Morrone D., Toma P. & Todorovi M. (2021). Life cycle-based evaluation of environmental impacts and external costs of treated wastewater reuse for irrigation: A case study in Southern Italy. Journal of Cleaner Production. 293: 126142. doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.126142.

    Cao S.T., Tran H.P., Le H.T.T., Bui H.P.K., Nguyen G.T.H., Nguyen L.T., Nguyen B.T. & Luong A.D. (2021). Impacts of effluent from different livestock farm types (pig, cow, and poultry) on surrounding water quality: A comprehensive assessment using individual parameter evaluation method and water quality indices. Environmental Science and Pollution Research. 28(36): 50302-50315. https://doi.org/10.1007/s11356-021-14284-9

    Cecchini L., Romagnoli F., Chiorri M. & Torquati B. (2023). Eco-Efficiency and Its Determinants: The Case of the Italian Beef Cattle Sector. Agriculture. 13(5): 1107. doi.org/10.3390/ agriculture13051107.

    Cederberg C., Henriksson M. & Berglund M. (2013). An LCA researcher’s wish list - Data and emission models needed to improve LCA studies of animal production. Animal. 7(Suppl. 2): 212-219. https://doi.org/10.1017/S1751731113000785.

    Charnes A., Cooper W.W. & Rhodes E. (1978). Measuring the efficiency of decision making units. European Journal of Operational Research. 2(6): 429-444. doi.org/10.1016/0377-2217(78)90138-8

    Chung Y.H., Färe R. & Grosskopf S. (1997). Productivity and undesirable outputs: A directional distance function approach. Journal of Environmental Management. 51(3): 229-240. https://doi.org/10.1006/jema.1997.0131.

    Cục Chăn nuôi (2023). Tài liệu “Hội nghị Thực trạng phát triển chăn nuôi lợn và giải pháp phát triển bền vững trong tình hình mới”. Truy cập từ https://nhachannuoi.vn/tong-quan-ve-nganh-chan-nuoi-lon-cua-viet-nam-giai-doan-2019-2022-p1-tang-truong-dan-va-san-luong-thit/ ngày 27/7/2023

    Cui X., Xiong J. & Liu Y. (2024). Agricultural eco-efficiency: Progress, challenges, and prospects. Journal of Resources and Ecology. 15(5): 1358-1367. doi.org/10.5814/j.issn.1674-764X.2024.05.022.

    Curry R. & Maguire C. (2011). The use of ecological and carbon footprint analysis in regional policy making: Application and insights using the REAP model. Local Environment. https://doi.org/10.1080/13549839.2011.615306.

    Delgado C.L., Narrod C.A., Tiongco M.M. & de Camargo Barros G.S.A. (2008). Determinants and implications of the growing scale of livestock farms in four fast-growing developing countries (Vol. 157). International Food Policy Research Institute. https://doi.org/10.2139/ssrn.1275538.

    De Vries M. & De Boer I.J. (2010). Comparing environmental impacts for livestock: A review of life cycle assessment. Livestock Science. 128: 1-11. https://doi.org/10.1016/j.livsci.2009.11.007

    De Vries J.W., Aarnink A.J.A., Groot Koerkamp P.W.G. & De Boer I.J.M. (2013). Life cycle assessment of segregating fattening pig urine and feces compared to conventional liquid manure management. Environmental Science & Technology. 47: 1589-1597. https://doi.org/10.1021/es302951a.

    Dong Y., Deng X.Z., Jin G. & cs. (2021). Research on the efficiency evaluation and influencing factors of rural professional cooperative organizations: A case study of Yuanping City, Shanxi Province. Chinese Journal of Agricultural Resources and Regional Planning. 42(12): 184-193.

    Đào Quyết Thắng (2024). Xây dựng mô hình lý thuyết đánh giá hiệu quả sản xuất ngành chăn nuôi ứng dụng công nghệ cao bằng phương pháp phân tích màng bao dữ liệu. Tạp chí Kinh tế Xã hội. 3(3): 37-44. https://doi.org/10.58902/tcnckhpt.v3i3.166.

    Eriksson I.S., Elmquist H., Stern S. & Nybrant T. (2005). Environmental systems analysis of pig production - The impact of feed choice. The International Journal of Life Cycle Assessment. 10: 143-154. https://doi.org/10.1065/lca2004.06.160

    Fan J., Liu C., Xie J., Han L., Zhang C., Guo D., Niu J., Jin H. & McConkey B.G. (2022). Life cycle assessment on agricultural production: A mini review on methodology, application, and challenges. International Journal of Environmental Research and Public Health. 19(16): 9817. https://doi.org/10.3390/ijerph19169817.

    Farrell M.J. (1957). The measurement of productive efficiency. Journal of the Royal Statistical Society. Series A (General). 120(3): 253-290. https://doi.org/10.2307/2343100.

    Färe R., Grosskopf S., Lovell C.A.K. & Pasurka C. (1989). Multilateral productivity comparisons when some outputs are undesirable: A nonparametric approach. The Review of Economics and Statistics. 71(1): 90-98. https://doi.org/10.2307/1928055

    Fussler C. & James P. (1996). Driving Eco-innovation: A Breakthrough Discipline for Innovation and Sustainability. Pitman Publishing, London Washington DC: Pitman Publishing.

    Galanopoulos K., Aggelopoulos S., Kamenidou I. & Mattas K. (2006). Assessing the effects of managerial and production practices on the efficiency of commercial pig farming. Agricultural Systems. 88(2-3): 125-141. doi.org/10.1016/j.agsy.2005.03.002.

    González-García S., Belo S., Dias A.C., Rodrigues J.V., Costa R.R., Ferreira A. & & cs. (2015). Life cycle assessment of pigmeat production: Portuguese case study and proposal of improvement options. Journal of Cleaner Production. 100: 126-139. doi.org/10.1016/j.jclepro.2015.03.048

    Grossi G., Goglio P., Vitali A. & Williams A.G. (2019). Livestock and climate change: Impact of livestock on climate and mitigation strategies. Animal Frontiers. 9: 69-76. doi.org/10.1093/af/vfy034

    Halberg N., van der Werf H.M.G., Basset-Mens C., Dalgaard R. & de Boer I.J.M. (2005). Environmental assessment tools for the evaluation and improvement of European livestock production systems. Livestock Production Science. 96: 33-50. https://doi.org/10.1016/j.livprodsci.2005.05.013.

    Huang H.P., Hu Q. & Qiao X.Z. (2018). A study on the dynamic changes of eco-efficiency in Jiangxi Province based on green GDP and ecological footprint. Acta Ecologica Sinica. 38(15): 5473-5484.

    MacLeod M., Gerber P., Mottet A., Tempio G., Falcucci A., Opio C., Vellinga T., Henderson B. & Steinfeld H. (2013). Greenhouse gas emissions from pig and chicken supply chains - A global life cycle assessment. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO): Rome. https://www.fao.org/3/i3460e/i3460e.pdf

    McAuliffe G.A., Chapman D.V. & Sage C.L. (2016). A thematic review of life cycle assessment applied to pig production. Environmental Impact Assessment Review. 56: 12-22. doi.org/10.1016/j.eiar.2015.08.008.

    Moutinho V., Robaina M. & Macedo P. (2018). Economic-environmental efficiency of European agriculture - A generalized maximum entropy approach. Agricultural Economics - Zemědělská Ekonomika. 64: 423-435. https://doi.org/10.17221/45/2017-AGRICECON

    Mumu N.J., Ferdous J., Müller C., Ding W., Zaman M. & Jahangir M.M.R. (2024). Methodological progress in the measurement of agricultural greenhouse gases. Carbon Management. 15(1). https://doi.org/10.1080/17583004.2024.2366527

    Lan K. & Yao Y. (2019). Integrating life cycle assessment and agent-based modeling: A dynamic modeling framework for sustainable agricultural systems. Journal of Cleaner Production. 238: 117853. https://doi.org/10.1016/j.jclepro. 2019.117853

    Lansink A.O. & Reinhard S. (2004). Investigating technical efficiency and potential technological change in Dutch pig farming. Agricultural Systems. 79(3): 353-367.

    Lê Thị Mai Hương (2015). Hiệu quả kinh tế của các trang trại chăn nuôi heo ở Đồng Nai. Phát triển và Hội nhập. 25(35): 99-104.

    Ly N.T., Nanseki T. & Chomei Y. (2016). Technical efficiency and its determinants in household pig production in Vietnam: A DEA approach. The Japanese Journal of Rural Economics. 18: 56-61. https://doi.org/10.18480/jjre.18.56

    Nowak A., Kijek T. & Domańska K. (2015). Technical efficiency and its determinants in the European Union. Agricultural Economics. 61: 275-283.

    Pan D. & Ying R. (2013). Agricultural eco-efficiency evaluation in China based on SBM model. Acta Ecologica Sinica. 33(12): 3837-3845.

    Pawłowski K.P., Czubak W. & Zmyślona J. (2021). Regional diversity of technical efficiency in agriculture as a result of an overinvestment: A case study from Poland. Energies. 14: 3357.

    Rojas-Downing M.M., Nejadhashemi A.P., Harrigan T. & Woznicki S.A. (2017). Climate change and livestock: impacts, adaptation, and mitigation. Climate Risk Management. 16: 145-163.

    Rees W. (2000). Eco-footprint analysis: Merits and brickbat. Ecological Economics. 32(3): 371-374. https://doi.org/10.1016/S0921-8009(99)00157-3

    Reinhard S., Lovell C.A.K. & Thijssen G.J. (2000). Environmental efficiency with multiple environmentally detrimental variables: Estimated with SFA and DEA. European Journal of Operational Research. 121(2): 287-303.

    Rivera J.E. & Chará J. (2021). CH₄ and N₂O emissions from cattle excreta: A review of main drivers and mitigation strategies in grazing systems. Frontiers in Sustainable Food Systems. 5: 657936. https://doi.org/10.3389/fsufs.2021.657936

    Rudinskaya T. & Naglova Z. (2021). Analysis of consumption of nitrogen fertilisers and environmental efficiency in crop production of EU countries. Sustainability. 13(16): 8720.

    Seiford L.M. & Zhu J. (2002). Modeling undesirable factors in efficiency evaluation. European Journal of Operational Research. 142(1): 16-20. https://doi.org/10.1016/S0377-2217(01)00293-4 .

    Simar L. & Wilson P.W. (2000). A general methodology for bootstrapping in non-parametric frontier models. Journal of Applied Statistics. 27(6): 779-802. https://doi.org/10.1080/02664760050081951.

    Suzigan L.H., Peña C.R. & Guarnieri P. (2020). Eco-efficiency assessment in agriculture: A literature review focused on methods and indicators. Journal of Agricultural Science. 12(7): 118-134. https://doi.org/10.5539/jas.v12n7p118

    Schaltegger S. & Sturm A. (1990). Ecological rationality: Approaches to the design of ecology-oriented management instruments. The Enterprise. 44(4): 273-290.

    Schmidheiny S. (1992). Changing course: A global business perspective on development and the environment. The MIT Press, Cambridge, MA.

    Swanepoel, F.J.C., Stroebel, A. & Moyo, S. (2021). The role of livestock in developing communities: enhancing multifunctionality. University of the Free State and CTA. Available online: https://cgspace.cgiar.org/handle/10568/3003.

    Thủ tướng Chính phủ (2020). Quyết định số 1520/QĐ-TTg ngày 06/10/2020 về việc phê duyệt Chiến lược phát triển chăn nuôi giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2045.

    Van Hung P., Nga N. T. D., & Lapar M. (2015). Improving the livelihood of small farmers in the pig value chain: Experiences in the north of vietnam. Vietnam National University of Agriculture, Hanoi, Vietnam.

    Yang C.C., Hsiao C.K. & Yu M.M. (2008). Technical efficiency and impact of environmental regulations in farrow‐to‐finish swine production in Taiwan. Agricultural Economics. 39(1): 51-61. https://doi.org/10.1111/j.1574-0862.2008.00314.x

    Yin K., Wang R.S., Zhou C.B. & & cs. (2012). Review of eco-efficiency accounting method and its applications. Acta Ecologica Sinica. 32(11): 3595-3605. https://doi.org/10.5846/stxb201104280564.