Ngày nhận bài: 09-06-2026
Ngày duyệt đăng: 25-08-2026
Ngày xuất bản: 30-09-2026
Lượt xem
Download
Chuyên mục:
Cách trích dẫn:
PHÂN TÍCH GÁNH NẶNG CHI TIÊU NĂNG LƯỢNG SINH HOẠT CỦA HỘ GIA ĐÌNH VIỆT NAM
Từ khóa
Gánh nặng chi tiêu năng lượng, nghèo năng lượng, luật Engel, VHLSS
Tóm tắt
Tại Việt Nam, tiếp cận năng lượng đã gần phổ cập, song khả năng chi trả vẫn là rào cản thực chất. Nghiên cứu đo lường gánh nặng chi tiêu năng lượng, tức tỷ trọng chi cho điện, gas, củi/trấu và khí thiên nhiên trong tổng chi tiêu hộ và phân tích sự phân hóa của gánh nặng này theo mức sống và dân tộc. Nghiên cứu đánh giá tính lũy thoái của gánh nặng theo mức sống, xác định các yếu tố quyết định gánh nặng cùng nghèo năng lượng, làm rõ chênh lệch dân tộc ở các mức gánh nặng khác nhau. Dữ liệu sử dụng là VHLSS 2024 với 9.399 hộ; các mô hình gồm OLS, Probit và tương tác giữa dân tộc với mức sống. Kết quả cho thấy gánh nặng có tính lũy thoái rõ rệt, giảm từ 12,23% ở nhóm nghèo nhất xuống 7,19% ở nhóm giàu nhất; mức sống là nhân tố tác động mạnh nhất; hộ nhỏ, hộ cao tuổi và hộ thành thị dễ tổn thương hơn. Chênh lệch dân tộc xuất hiện chủ yếu ở đuôi phân phối: so với hộ dân tộc Kinh, hộ dân tộc thiểu số có nguy cơ rơi vào gánh nặng cực cao lớn hơn và gánh nặng giảm chậm hơn khi mức sống tăng. Nghiên cứu khuyến nghị cải cách giá năng lượng cần đi kèm cơ chế hỗ trợ có mục tiêu và chính sách cho vùng dân tộc thiểu số cần can thiệp đồng thời cả phía cung lẫn phía cầu.
Tài liệu tham khảo
Allcott Hunt, Knittel Christopher & Taubinsky Dmitry. (2015). Tagging and Targeting of Energy Efficiency Subsidies. The American Economic Review. 105(5): 187-191. Retrieved from http://www.jstor.org/stable/43821875 on Jul 20, 2026.
Angus Deaton & John Muellbauer (1980). An Almost Ideal Demand System. American Economic Review. 70(3): 312-326. Retrieved from https://www.aeaweb.org/aer/top20/70.3.312-326.pdf on Jul 20, 2026.
Ashar Awan, Faik Bilgili & Dil Bahadur Rahut (2022). Energy poverty trends and determinants in Pakistan: Empirical evidence from eight waves of HIES 1998-2019. Renewable and Sustainable Energy Reviews. 158: 112157. https://doi.org/10.1016/j.rser.2022.112157
Awaworyi Churchill Sefa & Smyth Russell. (2020). Ethnic diversity, energy poverty and the mediating role of trust: Evidence from household panel data for Australia. Energy Economics. 86: 104663. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2020.104663.
Bianca van der Kroon, Roy Brouwer & Pieter J.H. van Beukering. (2013). The energy ladder: Theoretical myth or empirical truth? Results from a meta-analysis. Renewable and Sustainable Energy Reviews. 20: 504-513. https://doi.org/10.1016/j.rser.2012.11.045.
Brenda Boardman (1991). Fuel Poverty: From Cold Homes to Affordable Warmth. Belhaven Press.
Đặng Thị Thu Hà (2021). Tiêu dùng năng lượng và phát triển bền vững ở Việt Nam. Truy cập từ https://tapchicongthuong.vn/tieu-dung-nang-luong-va-phat-trien-ben-vung-o-viet-nam-86458.htm, ngày 4/6/2026.
Đỗ Thị Hiệp (2016). Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tiêu thụ điện năng của hộ gia đình tại thành phố Hà Nội. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Năng lượng - Trường Đại học Điện lực. (10): 33-40. Truy cập từ https://sti.vista.gov.vn/ publication/view/phan-tich-cac-yeu-to-anh-huong-den-tieu-thu-dien-nang-cua-ho-gia-dinh-tai-thanh-pho-ha-noi-e063c58a87fb1d62a63759740204e5ac-264877.html, ngày 20/7/2026.
ESCAP, United Nations Economic Social Commission for Asia the Pacific. (2021). SDG7 Roadmap for Viet Nam: Energy Transition Pathways for the 2030 Agenda. Retrieved from https://nexstepenergy.org/web/node/132343, on Jun 6, 2026.
Gerald Leach (1992). The energy transition. Energy Policy. 20(2): 116-123. doi.org/10.1016/0301-4215(92)90105-B.
Giuliano Fernando, Lugo Maria Ana, Masut Ariel & Puig Jorge.(2020). Distributional effects of reducing energy subsidies: Evidence from recent policy reform in Argentina. Energy Economics. 92: 104980. doi.org/10.1016/j.eneco.2020.104980.
Hyelim Son & Semee Yoon (2020). Reducing energy poverty: Characteristics of household electricity use in Vietnam. Energy for Sustainable Development. 59: 62-70. https://doi.org/10.1016/j.esd.2020.08.007.
John Cockburn, Véronique Robichaud & Luca Tiberti (2018). Energy Subsidy Reform and Poverty in Arab Countries: A Comparative CGE-Microsimulation Analysis of Egypt and Jordan. Review of Income and Wealth, 64(s1): S249-S273. https://doi.org/10.1111/roiw.12309.
Leser C.E.V. (1963). Forms of Engel Functions. Econometrica. 31(4): 694-703. https://doi.org/10.2307/1909167.
Li Jiajia & Li Houjian (2022). Spiritual support or living support: Which alleviates solid fuel use for rural households in ethnical minority regions of China? Renewable Energy. 189: 479-491. https://doi.org/10.1016/j.renene.2022.03.016.
Nguyễn Thái Ngọc Hà (2023). Nhận thức và hành vi của hộ gia đình nông thôn về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả trên địa bàn tỉnh An Giang. Tạp chí Công thương. (2): 164-171. Truy cập từ https://ojs.tapchicongthuong.vn/vi/ojs-post/nhan-thuc-va-hanh-vi-cua-ho-gia-dinh-nong-thon-ve-su-dung-nang-luong-tiet-kiem--hieu-qua-tren-dia-ban-tinh-an-giang-103197.htm, ngày 20/7/2026.
Nguyễn Thanh Tùng, Dương Trung Kiên & Đỗ Anh Tuấn (2020). Mối liên hệ giữa các yếu tố nhân khẩu học với hành vi tiết kiệm năng lượng trong hộ gia đình ở Hà Nội. Tạp chí Công thương. (17): 325-330. Truy cập từ https://tapchicongthuong.vn/moi-lien-he-giua-cac-yeu-to-nhan-khau-hoc-voi-hanh-vi-tiet-kiem-nang-luong-trong-ho-gia-dinh-o-ha-noi-74530.htm, ngày 20/7/2026.
Nguyễn Thị Hương Giang (2026). Cơ chế hỗ trợ giá và động lực đầu tư năng lượng tái tạo tại Việt Nam: Phân tích chính sách trong giai đoạn chuyển dịch năng lượng. Tạp chí Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương. (1): 28-33. Truy cập từ https://sti.vista.gov.vn/publication/view/co-che-ho-tro-gia-va-dong-luc-dau-tu-nang-luong-tai-tao-tai-viet-nam-phan-tich-chinh-sach-trong-giai-doan-chuyen-dich-nang-luong-5e346a84f0d89922c3cc94b3d1e22139-483516.html, ngày 4/6/2026.
Pooja Sankhyayan & Shyamasree Dasgupta (2019). ‘Availability’ and/or ‘Affordability’:What matters in household energy access in India? Energy Policy. 131: 131-143. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2019.04.019.
Raul Jimenez & Ariel Yepez-Garcia. (2020). Understanding the Drivers of Household Energy Spending: Micro Evidence for Latin America. Latin American Economic Review. 29: 1-33. https://doi.org/10.47872/laer-2020-29-3s.
Richard H. Hosier & Jeffrey Dowd (1987). Household fuel choice in Zimbabwe: An empirical test of the energy ladder hypothesis. Resources and Energy. 9(4): 347-361. https://doi.org/10.1016/0165-0572(87)90003-X.
Simon Feeny, Trong-Anh Trinh & Anna Zhu (2021). Temperature shocks and energy poverty: Findings from Vietnam. Energy Economics. 99: 105310. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2021.105310.
Tian Peipei, Feng Kuishuang, Sun Laixiang, Hubacek Klaus, Malerba Daniele, Zhong Honglin, Zheng Heran, Li Dan, Zhang Ning & Li Jiashuo (2024). Higher total energy costs strain the elderly, especially low-income, across 31 developed countries. Proceedings of the National Academy of Sciences. 121(12): e2306771121. https://doi.org/10.1073/pnas.2306771121.
Tô Thế Nguyên & Nguyễn Anh Tuấn (2020). Nghiên cứu hành vi tiêu dùng điện của hộ gia đình: Trường hợp tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang. Tạp chí Kinh tế và Dự báo. (21): 92-95. Truy cập từ https://sti.vista.gov.vn/publication/view/nghien-cuu-hanh-vi-tieu-dung-dien-cua-ho-gia-dinh-truong-hop-tai-huyen-yen-the-tinh-bac-giang-31849dc2356e9082e6e9b891e4ba44f1-304689.html, ngày 4/6/2026.
Trung Thanh Nguyen, Thanh-Tung Nguyen, Viet-Ngu Hoang, Clevo Wilson & Shunsuke Managi (2019). Energy transition, poverty and inequality in Vietnam. Energy Policy. 132: 536-548. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2019.06.001.
Trương Minh Thắng & Phạm Minh Chính (2021). Mức độ tiêu thụ điện và các giải pháp tiết kiệm điện tại các hộ gia đình ở Việt Nam. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Năng lượng - Trường Đại học Điện lực. Truy cập từ https://sti.vista.gov.vn/ publication/download/326004-ab87aa8eb31 ea28320b2f1c1f22ef44a.html, ngày 21/7/2026.
Working Holbrook (1943). Statistical Laws of Family Expenditure. Journal of the American Statistical Association, 38(221): 43-56. https://doi.org/10.1080/01621459.1943.10501775.