Tập 24 Số 9 (2026): Tạp chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam

Nghiên cứu được thực hiện nhằm hoàn thiện quy trình nhân giống in vitro cây lan kim tuyến (Anoectochilus lylei Rolfe ex Downie). Các thí nghiệm một nhân tố được bố trí theo kiểu ngẫu nhiên hoàn toàn với 3 lần nhắc lại. Kết quả nghiên cứu xác định được chế độ khử trùng kép bằng dung dịch Ca(OCl)2 5% trong 10 phút kết hợp với H2O2 3% trong 5 phút là tối ưu nhất cho tỷ lệ mẫu sống đạt 98% sau 4 tuần nuôi cấy. Môi trường tối ưu để tạo cụm chồi là MS + 20 g/l sucrose + 6,5 g/l agar + 30 ml/l nước dừa + 2 mg/l BAP + 0,1 mg/l IBA cho tỷ lệ tạo cụm chồi đạt 81,33%, số chồi đạt 6,25 chồi/cụm sau 8 tuần nuôi cấy. Môi trường nhân nhanh chồi là MS + 20 g/l sucrose + 6,5 g/l agar + 30 ml/l nước dừa + 1,0 mg/l Kinetin + 1,0 mg/l IBA cho hệ số nhân chồi là 15,75 chồi/mẫu, chiều cao chồi trung bình đạt 3,35cm sau 8 tuần nuôi cấy. Môi trường ra rễ phù hợp nhất là MS + 6,5 g/l agar + 20 g/l sucrose + 0,7 g/l than hoạt tính cho 100% chồi tạo rễ; số rễ, chiều dài rễ trung bình lần lượt đạt 7,2 rễ/cây và 10,9cm sau 4 tuần nuôi cấy. Hỗn hợp giá thể đất phù sa + trấu hun + phân chuồng (tỷ lệ 1:1:1) với độ ẩm 80-90% phù hợp nhất cho sự sinh trưởng của cây con trong vườn ươm.

Nghiên cứu đánh giá đặc tính hóa lý và tiềm năng sinh metan (BMP) từ bốn nguồn phụ phẩm hữu cơ: thức ăn thừa, phân lợn, phân gà và phụ phẩm thực vật thông qua quá trình lên men kỵ khí mẻ trong 42 ngày. Thí nghiệm được thực hiện trên hệ thống BMP quy mô phòng thí nghiệm. Các chỉ tiêu đánh giá được tính toán dựa trên nhu cầu oxy hóa học (COD) và hiệu suất sinh nhiệt điện. Kết quả cho thấy, thức ăn thừa là cơ chất tối ưu nhất với lượng CH4 tích lũy cao nhất (21.482NmL) và BMP đạt 638,5NmL CH4/g VS. Phụ phẩm thực vật có BMP đạt 513,5NmL CH4/g VS nhưng tỷ lệ chuyển hóa COD thấp (7,01%) (bằng một nửa so với thức ăn thừa) do chứa hàm lượng cacbon cao hơn. Phân gà có hàm lượng chất rắn cao nhất, trong khi BMP đạt 346NmL CH4/g VS. Phân lợn có chỉ số BMP thấp nhất nhưng chất lượng khí CH4 vượt trội, đạt 72,16% nhờ hàm lượng lipid cao. Hiệu suất sinh điện và nhiệt của các loại nguyên liệu giảm dần từ thức ăn thừa > phân gà > phụ phẩm thực vật > phân lợn. Nghiên cứu khẳng định tiềm năng và chất lượng khí metan phụ thuộc chặt chẽ vào nguyên liệu đầu vào, là cơ sở cho việc sử dụng các nguyên liệu này cho sản xuất khí sinh học và phát điện ở Việt Nam.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá thành phần, đặc điểm hình thái và mối liên hệ giữa cường độ nhiễm protozoa đường ruột và tình trạng rối loạn tiêu hóa trên ếch nuôi. Tổng số 219 mẫu ếch từ 19 trại nuôi có biểu hiện giảm ăn, sình bụng, rối loạn tiêu hóa được thu để phân tích biểu hiện lâm sàng, mẫu dịch ruột được soi tươi kết hợp nhuộm Lugol để xác định thành phần, tỷ lệ và cường độ nhiễm protozoa. Protozoa được định danh sơ bộ dựa trên hình thái, kiểu di động, sự phân bố lông chuyển và đặc điểm bào tương. Kết quả cho thấy protozoa được phát hiện ở 198/219 mẫu kiểm tra, chiếm tỷ lệ 90,4%, với ba nhóm chính được phân loại là Balantidium spp., Nyctotherus spp. và Cepedea spp. Cường độ nhiễm protozoa biến động lớn giữa các trại nuôi (21-664 protozoa/vi trường). Các biểu hiện lâm sàng phổ biến ở ếch nhiễm protozoa bao gồm giảm ăn, chướng bụng, ruột chướng khí và xuất huyết. Kết quả phân tích tương quan cho thấy tổng cường độ nhiễm protozoa có tương quan thuận với tỷ lệ chết tích lũy và mức độ biểu hiện lâm sàng trên ếch (P

Nghiên cứu nhằm đánh giá sự ảnh hưởng của tuổi giết mổ đến năng suất, chất lượng thịt gà Ri Lạc Sơn. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 1 đến tháng 9 năm 2025. Một ngàn con gà Ri Lạc Sơn được nuôi tại xã Chí Thiện, tỉnh Hòa Bình theo phương thức nuôi thả vườn, bằng thức ăn hỗn hợp công nghiệp hoàn chỉnh được sử dụng trong nghiên cứu này. Thời điểm giết mổ gà trống là 17; 19 và 21 tuần tuổi, gà mái là 15; 17 và 19 tuần tuổi. Kết quả cho thấy khối lượng thịt đùi, khối lượng phần phụ, khối lượng mỡ bụng và tỷ lệ mỡ bụng của gà tăng theo thời gian nuôi, đạt cao nhất ở thời 21 tuần tuổi (P

Viêm mũi truyền nhiễm (Infectious coryza - IC) do vi khuẩn Avibacterium paragallinarum (A. paragallinarum) là bệnh có khả năng lây nhiễm nhanh, khó điều trị, làm giảm sản lượng trứng ở gà đẻ và chậm tăng trưởng ở gà thịt, gây thiệt hại kinh tế lớn. Nghiên cứu này nhằm phân lập, xác định nhóm huyết thanh và khả năng kháng kháng sinh của các chủng A. paragallinarum phân lập được từ gà. Tổng cộng 46 mẫu dịch xoang mũi và dịch khí quản được thu thập từ các trang trại gà đẻ nghi nhiễm IC trên địa bàn Hà Nội để phân lập vi khuẩn A. paragallinarum. Kết quả cho thấy có 24 (52,17%) mẫu dương tính với vi khuẩn A. paragallinarum. Trong đó, tỷ lệ phát hiện serovar A là cao nhất, có 14/24 ca dương tính (58,33%), tiếp đến là serovar B với 6/24 chủng (25%) và serovar C với 4/24 chủng (16,67%). Các chủng vi khuẩn phân lập kháng cao với tetracycline (MIC50 = 40 µg/ml, MIC90 = 64 µg/ml), erythromycin (MIC50 = 1 µg/ml, MIC90 = 4 µg/ml). Ngược lại, các chủng vi khuẩn phân lập kháng thấp với ceftiofur (MIC50 = 0,125 µg/ml; MIC90 = 1 µg/ml), tiếp theo là gentamicin (MIC50 = 0,25 µg/ml; MIC90 = 2 µg/ml) và trimethoprim/sulfamethoxazole (MIC50 = 0,5 µg/ml; MIC90 = 2 µg/ml).

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh giá hoạt tính kháng khuẩn của chế phẩm nano bạc xanh xuyên tâm liên đối với Staphylococcus spp. phân lập từ các trường hợp viêm da mủ trên chó. Trong tổng số 22 mẫu bệnh phẩm thu thập từ 22 chó mắc viêm da mủ, vi khuẩn được nuôi cấy phân lập trên môi trường Mannitol Salt Agar (MSA) và định danh bằng phương pháp PCR. Kết quả cho thấy S. pseudintermedius được xác định ở 11/22 mẫu, tương ứng 50,0% số ca bệnh. Kết quả khuếch tán trên thạch cho thấy chế phẩm nano bạc xanh có khả năng ức chế vi khuẩn S. pseudintermedius phân lập trong nghiên cứu. Nồng độ diệt khuẩn tối thiểu (MBC) của chế phẩm được xác định là 100 µg/ml, mở ra tiềm năng của chế phẩm nano bạc xanh trong việc hỗ trợ điều trị viêm da mủ trên chó.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm xác nhận định danh loài bào ngư chín lỗ bằng chỉ thị DNA kết hợp với phân tích một số đặc điểm sinh học, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho phát triển sản xuất giống và bảo tồn nguồn gen bào ngư tại vịnh Bắc bộ. Chín mẫu bào ngư từ Cô Tô, Bạch Long Vĩ và đàn nuôi F1 được giải trình tự đoạn gen ty thể COI để định loại phân tử; đồng thời, 930 cá thể được theo dõi đặc điểm sinh trưởng và sinh sản trên từ tháng 9/2023 đến tháng 8/2024. Kết quả cho thấy toàn bộ mẫu nghiên cứu đều thuộc loài H. diversicolor, hoàn toàn thống nhất với kết quả định danh hình thái. Các chỉ tiêu hình thái và sinh khối có mối tương quan chặt, trong đó mối quan hệ giữa khối lượng toàn thân và chiều dài vỏ đạt R2 = 0,981. Chu kỳ sinh sản của loài biến động theo mùa, đỉnh thành thục sinh dục vào mùa thu (tháng 9-10), thể hiện qua các chỉ số EGV và GBI đạt giá trị cao nhất. Kết quả cho thấy dữ liệu DNA và đặc điểm sinh học là cơ sở khoa học tin cậy để lựa chọn đàn bố mẹ, quản lý nguồn gen, tối ưu hóa lịch sản xuất giống và hỗ trợ bảo tồn loài tại vùng biển vịnh Bắc bộ.

Nghiên cứu nhằm phát hiện RNA virus cúm A/H9N2 trong mẫu mô của gia cầm có biểu hiện bệnh, phân lập virus và đánh giá một số đặc tính sinh học và khả năng gây bệnh thực nghiệm. Tổng số 55 mẫu phổi, khí quản và não được thu từ 19 cá thể tại bốn trang trại ở Hà Nội, Hưng Yên và Thái Nguyên giai đoạn 2020-2023. RNA H9 và N2 được phát hiện bằng real-time RT-PCR, mẫu dương tính được phân lập trên trứng gà có phôi và đánh giá bằng phản ứng ngưng kết hồng cầu (HA), ngăn trở ngưng kết hồng cầu (HI) và liều gây nhiễm 50% phôi (EID50). Có 22/55 mẫu mô dương tính. Mười hai mẫu tạo dịch niệu mô có hoạt tính HA và bảy chủng đáp ứng tiêu chí HI. Chủng H9N2.HY1.2 đạt 8,89 × 107 EID50/ml và được gây nhiễm tĩnh mạch cho gà 21 ngày tuổi với liều 106 EID50/con. Biểu hiện lâm sàng rõ nhất ở ngày 6-9 và không ghi nhận tử vong. RNA virus được phát hiện ở khí quản và phổi đến ngày 28, lách và thận đến ngày 21 và trong phân ở ngày 7-14, không phát hiện trong máu hoặc tuyến tụy. Tổn thương chủ yếu ở đường hô hấp và một số cơ quan ngoài hô hấp. Kết quả nghiên cứu đặc trưng cho chủng khảo sát trong mô hình gây nhiễm tĩnh mạch và không đại diện cho tỷ lệ lưu hành hoặc đặc điểm nhiễm tự nhiên.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá ảnh hưởng của các gốc ghép đến sinh trưởng, năng suất, chất lượng quả và sự tích lũy cadimi (Cd) của cây cà chua trồng trên đất ô nhiễm Cd. Thí nghiệm chậu trong nhà lưới sử dụng giống cà chua bi Thúy Hồng làm cành ghép với ba gốc ghép Vimina 1, Vimina 2 và cà tím EG203 ở mức ô nhiễm Cd (8 mg/kg đất). Kết quả cho thấy các gốc ghép không ảnh hưởng có ý nghĩa đến sinh trưởng và năng suất quả của cây cà chua (311,8-346,6 g/cây), nhưng ảnh hưởng rõ đến chất lượng quả và sự phân bố Cd trong cây. Cây ghép trên gốc cà tím EG203 cho chất lượng quả cao nhất (vitamin C: 22,20 mg/100g; Brix:7,30%; đường tổng số: 4,55%) và hàm lượng Cd trong quả thấp nhất (2,64 mg/kg). Kết quả cho thấy gốc ghép EG203 có khả năng hạn chế tích lũy Cd trong quả cà chua, góp phần nâng cao chất lượng và an toàn thực phẩm khi trồng cà chua trên đất ô nhiễm Cd.

Nghiên cứu nhằm phân lập và xác định đặc điểm của chủng Enterococcus sinh tổng hợp bacteriocin từ cá nước ngọt, hướng đến ứng dụng trong nuôi trồng thủy sản. Từ 10 mẫu cá thu thập tại các tỉnh phía Bắc Việt Nam, 36 chủng vi khuẩn lactic (LAB) được phân lập. Trong số các chủng phân lập, E22 thể hiện hoạt tính ức chế mạnh nhất đối với Aeromonas hydrophila (12,69 ± 0,19mm). Chất kháng khuẩn do E22 sinh ra duy trì hoạt tính khi xử lý ở nhiệt độ từ 60 đến 100C, nhưng giảm mạnh ở 121C và mất hoàn toàn hoạt tính sau 30 phút. Hoạt tính bị loại bỏ khi xử lý bằng proteinase K và trypsin, cho thấy hợp chất có bản chất là peptide/protein. Phản ứng PCR cho thấy E22 chỉ mang gen enterocin A. Trình tự 16S rRNA của E22 có mức tương đồng 99,76% với Enterococcus lactis MHH, được đặt tên là E. lactis E22.

Việt Nam là quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu trên thế giới, đóng góp vào an ninh lương thực toàn cầu. Tuy nhiên, ngành gạo đang gặp nhiều khó khăn như: thay đổi thời tiết, thu hẹp diện tích gieo trồng, giá biến động mạnh. Đứng trước thực tế đó, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách để chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu, theo hướng đa dạng chủng loại và thị trường xuất khẩu. Nghiên cứu áp dụng chỉ số Herfindahl - Hirschman (HHI) và số liệu xuất khẩu gạo của Việt Nam từ năm 2010 đến 2024 để định lượng mức độ tập trung (sự đa dạng) trong xuất khẩu gạo. Kết quả nghiên cứu cho thấy thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam ở mức tập trung cao, trong đó thị trường truyền thống như: ASEAN chiếm tỷ trọng lớn, tiếp theo là châu Á khác và châu Phi. Chủng loại gạo xuất khẩu cũng ở mức tập trung cao, chiếm tỷ trọng lớn là gạo trắng; gạo thơm tuy có tăng về giá trị tuyệt đối nhưng mức tăng thấp hơn gạo trắng. Trên cơ sở đó, bài viết đưa một số khuyến nghị để xuất khẩu gạo của Việt Nam phát triển bền vững trong thời gian tới.

Tại Việt Nam, tiếp cận năng lượng đã gần phổ cập, song khả năng chi trả vẫn là rào cản thực chất. Nghiên cứu đo lường gánh nặng chi tiêu năng lượng, tức tỷ trọng chi cho điện, gas, củi/trấu và khí thiên nhiên trong tổng chi tiêu hộ và phân tích sự phân hóa của gánh nặng này theo mức sống và dân tộc. Nghiên cứu đánh giá tính lũy thoái của gánh nặng theo mức sống, xác định các yếu tố quyết định gánh nặng cùng nghèo năng lượng, làm rõ chênh lệch dân tộc ở các mức gánh nặng khác nhau. Dữ liệu sử dụng là VHLSS 2024 với 9.399 hộ; các mô hình gồm OLS, Probit và tương tác giữa dân tộc với mức sống. Kết quả cho thấy gánh nặng có tính lũy thoái rõ rệt, giảm từ 12,23% ở nhóm nghèo nhất xuống 7,19% ở nhóm giàu nhất; mức sống là nhân tố tác động mạnh nhất; hộ nhỏ, hộ cao tuổi và hộ thành thị dễ tổn thương hơn. Chênh lệch dân tộc xuất hiện chủ yếu ở đuôi phân phối: so với hộ dân tộc Kinh, hộ dân tộc thiểu số có nguy cơ rơi vào gánh nặng cực cao lớn hơn và gánh nặng giảm chậm hơn khi mức sống tăng. Nghiên cứu khuyến nghị cải cách giá năng lượng cần đi kèm cơ chế hỗ trợ có mục tiêu và chính sách cho vùng dân tộc thiểu số cần can thiệp đồng thời cả phía cung lẫn phía cầu.

Nghiên cứu này tổng quan các yếu tố ảnh hưởng đến lan tỏa công nghệ trong các doanh nghiệp ngành thức ăn chăn nuôi, đồng thời nhấn mạnh vai trò trung gian của khả năng hấp thụ công nghệ. Trên cơ sở tổng hợp lý thuyết và bằng chứng thực nghiệm, nghiên cứu xác định năm nhóm yếu tố chủ đạo gồm: (i) năng lực nội tại của doanh nghiệp; (ii) liên kết mạng lưới ngành; (iii) khả năng tiếp cận công nghệ bên ngoài; (iv) áp lực cạnh tranh; và (v) môi trường thể chế và chính sách. Quá trình lan tỏa công nghệ không diễn ra tự động mà phụ thuộc chặt chẽ vào nền tảng tri thức, cấu trúc tổ chức và cơ chế học hỏi của doanh nghiệp. Trong đó, khả năng hấp thụ công nghệ đóng vai trò “cầu nối” then chốt, quyết định việc chuyển hóa tri thức ngoại sinh thành năng lực đổi mới nội sinh. Từ đó, nghiên cứu chỉ ra khoảng trống hiện hữu và gợi mở hướng nghiên cứu tiếp theo phù hợp với bối cảnh các doanh nghiệp ngành thức ăn chăn nuôi tại Việt Nam.

Ngành bán lẻ đóng vai trò là cầu nối thiết yếu giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng, giúp luân chuyển hàng hóa, tạo ra sự tiện lợi và tối ưu hóa trải nghiệm mua sắm, nhưng ý định mua hàng của khách hàng trong lĩnh vực này chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, đặc biệt trong bối cảnh mua hàng trực tuyến. Nghiên cứu này sử dụng phương pháp trắc lượng thư mục với 295 tài liệu từ 2003 đến 2026 trên Scopus, phân tích bằng Vosviewer và Biblioshiny nhằm xác định xu hướng nghiên cứu chính. Kết quả cho thấy sự gia tăng đáng kể về số lượng công bố trong những năm gần đây, tập trung vào các yếu tố như hiểu biết lợi ích, tâm lý, niềm tin và tác động của công nghệ đến ý định mua hàng. Phân tích mạng lưới trích dẫn và đồng tác giả cho thấy sự phân tán nghiên cứu giữa các quốc gia và khoảng trống trong việc kết nối các yếu tố tâm lý, công nghệ với ý định mua. Nghiên cứu đề xuất tiếp tục khám phá vai trò của AI, thực tế ảo, vũ trụ ảo và yếu tố niềm tin trong ý định mua hàng trực tuyến đối với lĩnh vực bán lẻ nói chung và lĩnh vực nông sản, thực phẩm nói riêng nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành.