Tập 24 Số 8 (2026): Tạp chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam

Nghiên cứu đánh giá tác động của phân hữu cơ và vôi đến một số tính chất lý - hóa đất (pHH2O, hàm lượng chất hữu cơ, lân hữu dụng, dung trọng) và năng suất, cũng như tỷ lệ thịt múi trái sầu riêng trồng trên đất phèn có pHH2O (< 5,0). Thí nghiệm gồm bốn nghiệm thức: (i) đối chứng, (ii) phân hữu cơ (bón 25kg phân hữu cơ/cây/năm), (iii) vôi (bón 10kg CaO/cây/năm) và (iv) phân hữu cơ + vôi (bón 25kg phân hữu cơ/cây/năm + 10kg CaO/cây/năm) được thực hiện liên tục trong 01 năm (6/2023 đến 5/2024) tại một vườn sầu riêng Ri6 ở xã Trường Long, thành phố Cần Thơ. Kết quả cho thấy bón kết hợp phân hữu cơ và vôi đã làm gia tăng pHH2O, lân hữu dụng và chất hữu cơ, đồng thời cải thiện độ xốp đất thông qua việc giảm dung trọng. Biện pháp xử lý này đã nâng cao năng suất và gia tăng tỷ lệ thịt múi của trái sầu riêng Ri6. Phân tích tương quan cho thấy năng suất có mối tương quan thuận với các tính chất độ phì nhiêu đất (pHH2O, chất hữu cơ và lân hữu dụng). Kết quả này đã nhấn mạnh vai trò của bón kết hợp phân hữu cơ và vôi trong việc nâng cao sức khỏe đất và hiệu quả canh tác sầu riêng, hướng tới nền nông nghiệp  bền vững.

Nghiên cứu được tiến hành nhằm đánh giá, chọn tạo các dòng tự phối có hàm lượng tinh bột cao là bước tạo vật liệu khởi đầu cho công tác chọn tạo giống ngô bột phục vụ chế biến. Thí nghiệm 1 đánh giá 15 mẫu giống ngô bột nhập nội trên đồng ruộng trong vụ Xuân 2024, tạo dòng tự phối, xác định hàm lượng tinh bột theo phương pháp đo độ phân cực TCVN 9935:2013. Kết quả, xác định được 4 mẫu giống có hàm lượng tinh bột trên 68% là NB1; NB8; NB9; NB12, từ đó chọn tạo được 18 dòng tự phối đời S1. Thí nghiệm 2 trong vụ Thu Đông 2024, đánh giá 18 dòng đời S1, tiếp tục tạo dòng tự phối và xác định hàm lượng tinh bột, xác định được 11 dòng có hàm lượng tinh bột trên 68% là NB1-3; NB1-6; NB8-2; NB8-3; NB8-4; NB8-5; NB9-2; NB9-5; NB12-1; NB12-3; NB12-5, từ đó chọn tạo được 26 dòng đời S2. Đây là vật liệu mới có thể sử dụng cho chương trình chọn tạo giống ngô có hàm lượng tinh bột cao phục vụ cho chế biến tại Việt Nam trong thời gian tới.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm xác định đặc điểm gây bệnh của vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus gây bệnh Translucent Postlarvae Disease (TPD) trên tôm thẻ chân trắng (Penaeus vannamei) giai đoạn tôm hậu ấu trùng, đồng thời đánh giá ảnh hưởng của độ mặn đến sự sinh trưởng của vi khuẩn. Mẫu tôm được phân tích để xác định tác nhân gây bệnh bằng cả phương pháp định danh truyền thống và kỹ thuật PCR. Tổng cộng 6 chủng  V. parahaemolyticus đã được phân lập, có 2 chủng mang đồng thời 3 gen độc lực và 4 chủng mang đơn gen. Chủng V. parahaemolyticus mang 3 gen độc lực bệnh TPD được mã hóa CED25.047 đã được thử nghiệm ở 7 giá trị độ mặn khác nhau (5, 10, 15, 20, 25, 30 và 35‰). Kết quả cho thấy CED25.047 phát triển mạnh ở độ mặn từ 15-35‰, tối ưu ở 15-30‰ và bị ức chế ở độ mặn 5‰ và 10‰. Liều gây chết trung bình (LD50) gây chết ở thời điểm 18h và 40h với nồng độ vi khuẩn lần lượt là 1,1 × 106 CFU/ml và 5,0 × 103 CFU/ml. Quan sát biến đổi mô học đặc trưng ghi nhận các tổn thương điển hình ở gan tụy bao gồm hoại tử và thoái hóa tế bào ống gan tụy, bong tróc ống biểu mô, nhân co lại/biến dạng. 

Chất lượng của một số nguyên liệu thức ăn thủy sản được đánh giá trong nghiên cứu này, trong đó tập trung vào thành phần hóa học và chỉ số an toàn vệ sinh thực phẩm. Tổng số 67 mẫu nguyên liệu từ các nhà máy thức ăn và nhà cung cấp đã được phân tích hóa sinh và vi sinh theo các phương pháp TCVN, thành phần các axit amin theo HPLC và axit béo theo GC. Kết quả cho thấy bột cá là nguồn cung cấp giàu protein, trong đó bột cá Peru và Chile có hàm lượng protein cao (> 65%), các loại bột cá Việt Nam có hàm lượng thấp hơn (< 62%), bột cá tra có hàm lượng protein từ 56-62% và lipid 8-10%. Bột xương thịt có hàm lượng protein(46-51%) và tro (30-37%) cao, tuy nhiên thành phần axit amin thiết yếu thấp hơn hơn so với bột cá. Bã nành có hàm lượng protein khoảng 45-46% và lipid thấp  (< 3,5%). Dầu cá biển giàu các axit béo thiết yếu như HUFA, trong khi dầu nành là nguồn chứa các axit béo giá trị như linolenic axit và alpha-linoleic axit. Nguồn cung cấp tinh bột như bột mì, cám gạo và ngô, có hàm lượng carbohydrate khoảng 45-86%. Ngoài ra, kết quả kiểm tra mức an toàn của các mẫu nguyên liệu thức ăn cho thấy không có độc tố nấm mốc hoặc kim loại nặng vượt mức cho phép.

Nghiên cứu được thực hiện để đánh giá ảnh hưởng của việc thay thế khô dầu đậu tương bằng khô dầu Sacha inchi (KSI) trong khẩu phần đến sinh trưởng, năng suất thân thịt, chất lượng thịt và thành phần axit béo của gà thịt lông màu. Tổng số 160 gà lai (Hồ × Lương Phượng), khối lượng trung bình 1507 ± 22,1g, được phân ngẫu nhiên vào 4 lô thí nghiệm, mỗi lô 40 con với 4 lần lặp lại, đồng đều về khối lượng và tỷ lệ trống : mái. Lô đối chứng (ĐC) sử dụng khẩu phần cơ sở chứa 15% khô dầu đậu tương và 3 lô thí nghiệm, khô dầu đậu tương được thay thế bằng khô dầu Sacha inchi ở các mức 33,3% (KSI5), 66,7% (KSI10) và 100% (KSI15). Thời gian thí nghiệm kéo dài 56 ngày. Kết quả cho thấy việc thay thế khô dầu đậu tương bằng KSI không ảnh hưởng đến khối lượng cơ thể gà, tăng khối lượng, hệ số chuyển hóa thức ăn, năng suất thân thịt và chất lượng thịt của gà (P >0,05). Tuy nhiên, hàm lượng omega-3 trong thịt tăng, trong khi tỷ lệ omega-6:omega-3 và hàm lượng cholesterol giảm đáng kể theo mức tăng KSI trong khẩu phần (P <0,05). Kết quả nghiên cứu cho thấy khô dầu Sacha inchi có thể thay thế hoàn toàn khô dầu đậu tương trong khẩu phần của gà thịt lông màu để nâng cao chất lượng và giá trị dinh dưỡng của thịt.

Nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng của độ mặn và thức ăn đến hiệu quả sinh sản của ngao móng tay lớn (Solen grandis) trong điều kiện nuôi vỗ nhằm xác định điều kiện tối ưu cho sản xuất giống nhân tạo. Thí nghiệm bố trí ngẫu nhiên hoàn toàn với bốn nghiệm thức độ mặn (15, 20, 25 và 30‰) và năm nghiệm thức thức ăn (ba loài vi tảo đơn lẻ, hỗn hợp theo tỷ lệ 1:1:1 và tảo thương mại), mỗi nghiệm thức lặp lại ba lần. Ngao bố mẹ được nuôi 30-45 ngày ở điều kiện kiểm soát và kích thích sinh sản bằng sốc nhiệt kết hợp sốc độ mặn. Kết quả cho thấy độ mặn 25‰ và thức ăn hỗn hợp vi tảo tươi cho hiệu suất cao nhất, với tỷ lệ sống 73,67 ± 2,89% và 77,30 ± 2,89%, tham gia sinh sản 67,02 ± 3,13% và 70,48 ± 3,43%, thụ tinh 76,00 ± 4,36% và 76,50 ± 2,6% và ấu trùng chữ D 69,47 ± 4,27% và 69,60 ± 4,13%. Sức sinh sản đạt 82,32 ± 2,11 × 104 và 79,56 ± 5,56 × 104 trứng/con cái (P >0,05). Hỗn hợp tảo thương mại có thể thay thế tạm thời tảo tươi. Kết quả nghiên cứu đã xác định độ mặn 25 ± 1‰ và thức ăn là hỗn hợp ba loài tảo tươi, phù hợp cho nuôi vỗ ngao bố mẹ, góp phần tạo cơ sở khoa học để quy trình sản xuất giống ngao móng tay lớn.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá vai trò hấp thụ CO2 của các trạng thái rừng tự nhiên lá rộng thường xanh tại lưu vực hồ Ngàn Trươi - một khu vực có vai trò quan trọng trong cung cấp dịch vụ môi trường rừng. Nghiên cứu thiết lập 36 ô tiêu chuẩn điển hình (mỗi ô 1.000m²), phân bố ở ba trạng thái rừng (giàu, trung bình, nghèo). Sinh khối rừng được ước tính từ số liệu đo đạc thực địa (D1,3, Hvn) thông qua phương trình hồi quy, sau đó được quy đổi sang trữ lượng carbon và lượng CO2 hấp thụ. Kết quả phân tích cho thấy khả năng hấp thụ CO2 giữa các trạng thái rừng có sự khác biệt rõ rệt và có ý nghĩa thống kê (kiểm định phi tham số Kruskal-Wallis, P <0,05). Trạng thái rừng giàu có khả năng hấp thụ CO2 cao nhất, đạt 392,46 tấn/ha, tiếp đến rừng trung bình đạt 219,76 tấn/ha và rừng nghèo là 197,17 tấn/ha. Nghiên cứu khẳng định mỗi trạng thái rừng đều có vai trò nhất định trong việc hấp thụ và lưu giữ CO2. Nghiên cứu bổ sung cơ sở dữ liệu về khả năng hấp thụ CO2 của rừng tự nhiên, đồng thời cung cấp luận cứ khoa học phục vụ quản lý, bảo vệ và phục hồi rừng, góp phần giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu và phát triển lâm nghiệp bền vững.

Lượng mưa là yếu tố khí hậu thiết yếu, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái tự nhiên, con người và đặc biệt là hoạt động sản xuất nông nghiệp, quy hoạch đô thị. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, với sự gia tăng của các hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa lớn, bão và lũ lụt, việc dự báo chính xác lượng mưa trở nên quan trọng nhưng cũng đầy thách thức. Nghiên cứu này tập trung đánh giá hiệu quả của các mô hình học máy trong dự báo lượng mưa tại khu vực cụ thể. Dữ liệu lượng mưa thường có tính phi tuyến, sự biến động, mức độ ngẫu nhiên cao, nhiều nhiễu. Vì vậy, nghiên cứu đề xuất một phương pháp cải tiến dữ liệu đầu vào đa bước, nhằm nâng cao độ chính xác của mô hình dự báo. Nhiều thuật toán học máy được triển khai và đánh giá thông qua các chỉ số như độ chính xác (Accuracy), F1 có trọng số (Weighted F1-score) và chỉ số AUC. Kết quả cho thấy hiệu suất của các mô hình dự báo được cải thiện đáng kể với dữ liệu mới. XGBoost là mô hình có cải thiện đáng kể nhất với mức tăng trung bình 15,5% cả về độ chính xác và điểm F1 có trọng số so với khi chỉ sử dụng dữ liệu gốc. Kết quả nghiên cứu có tiềm năng ứng dụng trong phân tích và dự báo lượng mưa ở cấp độ khu vực.

In Vietnam’s local markets, motorcycles are widely used for transporting agricultural products. During transportation, it is desirable to determine the load of the products without unloading them from the vehicle in order to avoid product deterioration and improve handling efficiency. However, vehicle motion induces dynamic loads that may affect weighing accuracy. This study investigated the effect of vehicle speed on the dynamic load of a motorcycle used for agricultural product transportation. A four-degree-of-freedom oscillation model of the motorcycle was developed and analyzed in MATLAB/Simulink. Simulations were carried out for operating speeds ranging from 3 to 25 km/h under road conditions representative of local markets in Vietnam. The results show that dynamic load increases with vehicle speed and is strongly influenced by road surface irregularities. The findings provide a basis for improving the accuracy of on-vehicle weighing systems for agricultural products and support the development of locally manufactured weighing equipment for agricultural logistics applications.

  Nghiên cứu nhằm đánh giá hiệu quả bổ sung bã đậu nành vào cơ chất nuôi trồng nấm linh chi Ganoderma lucidum GA2 thay thế cho cám mì. Thí nghiệm được bố trí với các công thức bổ sung bã đậu nành ở tỷ lệ khác nhau (1%, 3% và 5%). Kết quả cho thấy bổ sung bã đậu nành từ 1-5% không ảnh hưởng đáng kể đến sinh trưởng hệ sợi và phát triển quả thể so với công thức đối chứng. Tuy nhiên, tỷ lệ 3% giúp tăng đáng kể hàm lượng polysaccharide (34,91 mg/g CK), polyphenol tổng số (8,81 mgGAE/g CK) và khả năng kháng oxy hóa (14,87 mgTE/g CK). Như vậy, bã đậu nành không chỉ là nguồn nguyên liệu thay thế tiềm năng, giúp tận dụng phụ phẩm công nghiệp chế biến mà còn góp phần cải thiện giá trị dược liệu của nấm linh chi.

Nông nghiệp châu Á đang đối mặt với nghịch lý then chốt: vừa là trụ cột của an ninh lương thực và sinh kế nông thôn, vừa ảnh hưởng đáng kể vào phát thải khí nhà kính, nhưng tác động môi trường của ngành này ở các giai đoạn phát triển khác nhau vẫn chưa được làm rõ. Nghiên cứu của chúng tôi phân tích riêng từng loại khí (CO2, N2O, CH4) và cả tổng GHG để nắm bắt tác động không đồng nhất của các yếu tố nông nghiệp lên từng loại khí. Sử dụng dữ liệu bảng 1990-2022, nghiên cứu áp dụng mô hình ARDL và GLS, sử dụng khuôn khổ phân tích ba hiệu ứng quy mô, cơ cấu và kỹ thuật để phân tích mối quan hệ thu nhập - ô nhiễm. Kết quả phù hợp với lý thuyết ba hiệu ứng: các nước thu nhập cao có tác động môi trường thấp hơn nhờ chính sách nghiêm ngặt và công nghệ tiên tiến. Xuất khẩu nông nghiệp tăng phát thải ở nhóm thu nhập thấp và trung bình thấp, nhưng giảm ở nhóm thu nhập cao. Lao động nông nghiệp tăng phát thải dài hạn, mạnh hơn tại các nước thu nhập thấp. Giá trị gia tăng nông nghiệp có tác động trái chiều giữa các nhóm thu nhập. Nghiên cứu cũng đưa ra một số hàm ý chính sách nhằm tăng trưởng và bảo vệ môi trường tại châu Á.

Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng và yếu tố ảnh hưởng đến quản lý chất thải, phụ phẩm nông nghiệp theo hướng kinh tế tuần hoàn tại thành phố Hải Phòng. Phương pháp thống kê mô tả, thống kê so sánh và nghiên cứu tình huống được sử dụng để phân tích dựa trên kết quả khảo sát 92 đối tượng liên quan gồm hộ/trang trại, đơn vị thu gom, tái sử dụng, tái chế và tiêu thụ chất thải. Kết quả cho thấy, chất thải và phụ phẩm nông nghiệp được quản lý theo ba mô hình tuần hoàn: tuần hoàn kín, tuần hoàn mở và thu hồi năng lượng, tuy nhiên tỷ lệ thải bỏ vẫn còn cao. Nguyên nhân chủ yếu do hệ thống cơ chế, chính sách chưa đầy đủ và thiếu nguồn lực để triển khai; nông dân gặp khó khăn về nhận thức và các nguồn lực sản xuất, hệ thống cơ sở hạ tầng phục vụ thu gom và tái chế chưa hoàn thiện, vai trò và sự phối hợp của các bên có liên quan còn yếu. Để thúc đẩy việc áp dụng hiệu quả các mô hình quản lý chất thải và phụ phẩm nông nghiệp, Hải Phòng cần áp dụng đồng bộ các giải pháp nhằm tháo gỡ các khó khăn trên. 

Nghiên cứu nhằm đánh giá ảnh hưởng của chuyển đổi số đến chất lượng thông tin kế toán của doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Hưng Yên. Dữ liệu khảo sát được phân tích bằng các kỹ thuật Cronbach’s Alpha, EFA, CFA và SEM nhằm kiểm định độ tin cậy thang đo, cấu trúc nhân tố và mối quan hệ giữa các biến. Kết quả khảo sát cho thấy doanh nghiệp đã bước đầu ứng dụng công nghệ, đổi mới quy trình và tích hợp hệ thống thông tin liên quan tới hoạt động kế toán. Tuy nhiên, chất lượng thông tin kế toán vẫn còn một số hạn chế, đặc biệt về tính chính xác và khả năng phản ánh đúng bản chất nghiệp vụ kinh tế. Kết quả mô hình SEM cho thấy đổi mới quy trình và tích hợp hệ thống thông tin có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê tới chất lượng thông tin kế toán, trong khi ứng dụng công nghệ chưa cho thấy ảnh hưởng trực tiếp có ý nghĩa thống kê trong điều kiện khảo sát. Từ kết quả nghiên cứu, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thông tin kế toán thông qua thúc đẩy chuyển đổi số phù hợp với điều kiện của doanh nghiệp tại địa phương.

Sản xuất lúa giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh lương thực, tuy nhiên sản xuất lúa là nguồn phát thải khí nhà kính đáng kể trong nông nghiệp, chủ yếu gồm các khí CH4, N2O và CO2. Bài báo tập trung làm rõ hơn khung lý thuyết về phát triển sản xuất lúa giảm phát thải trên cơ sở tổng quan từ các nghiên cứu có liên quan. Kết quả cho thấy phát triển sản xuất lúa giảm phát thải là quá trình phát triển mang tính đa mục tiêu, tích hợp giữa yêu cầu duy trì năng suất, nâng cao hiệu quả kinh tế, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Các biện pháp chủ yếu gồm quản lý nước hợp lý; đổi mới phương thức canh tác; quản lý phân bón và rơm rạ theo hướng bền vững; tiết kiệm năng lượng và tăng cường tổ chức sản xuất gắn với tiêu chuẩn canh tác bền vững. Bài báo cũng chỉ ra rằng phát triển sản xuất lúa giảm phát thải phụ thuộc vào nhiều yếu tố như điều kiện sinh thái, trình độ kỹ thuật, nguồn lực nông hộ, hạ tầng thủy lợi, thị trường, chính sách và nhận thức của người sản xuất.