Tập 24 Số 4 (2026): Tạp chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam

Nghiên cứu nhằm tuyển chọn được mẫu giống có những đặc điểm ưu việt hơn về hình thái, năng suất và chất lượng. Thí nghiệm được thực hiện trên 5 mẫu giống mía tím Kim Tân (MM1, MM2, MM3, MM4, MM5) thu thập từ các điểm chuyên canh mía tại tỉnh Thanh Hoá. Thí nghiệm bố trí tuần tự không nhắc lại trong cùng điều kiện trồng và chăm sóc. Kết quả cho thấy, thời gian từ trồng đến mọc của 5 mẫu giống mía tím chênh lệch không nhiều (29-33 ngày), nhưng mẫu MM1 ưu việt hơn về hình thái, sinh trưởng phát triển và chất lượng so với các mẫu giống còn lại như: kích thước lóng to tròn, màu sắc tím đều, bóng đẹp...; Cây sinh trưởng phát triển khoẻ với tỷ lệ mọc đạt 81%, chiều cao cây (213,1cm), đường kính thân (4,8cm), số lóng/cây (19,6 lóng), diện tích lá (62,1 dm2/cây) và năng suất cá thể đạt 2,33 kg/cây. Bên cạnh sinh trưởng, phát triển và năng suất đối với mía tím mẫu MM1 có các chỉ tiêu về chất lượng cao hơn 4 mẫu giống còn lại như độ Brix đạt 17,1%, tỷ lệ xơ trong mía thấp nhất (11,46%) và hàm lượng đường khử đạt 4,2%.

Nghiên cứu này nhằm xác định tên khoa học cho cây song mai dựa trên một số đặc điểm hình thái và mã vạch ADN. Các mẫu giống song mai đã được đánh giá hình thái kết hợp với phân tích trình tự ADN mã vạch là vùng trình tự psbA-trnH. Kết quả đánh giá hình thái cho thấy các mẫu giống song mai thu thập có thân xòe ngang, lá hình trứng ngược, gốc lá nhọn, quả tròn có màu thịt quả vàng, hạt hình elip rộng có độ nhám cao. Thêm vào đó, kết quả khảo sát trình tự psbA-trnH cho thấy các mẫu giống song mai có trình tự tương đồng lên đến 99,68% so với mẫu giống Prunus salicina trên ngân hàng gen NCBI. Cây chủng loại phát sinh cũng cho thấy các mẫu giống song mai được xếp cùng nhóm với loài Prunus salicina với giá trị bootstrap cao (73%). Như vậy, một số đặc điểm hình thái và mã vạch ADN vùng psbA-trnH đã cho thấy tên khoa học của loài cây song mai là Prunus salicina thuộc họ Hoa hồng (Roceace). 

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm phát hiện sự hiện diện của Gyrovirus galga 1 (GyVg1) ở chó nuôi tại một số huyện ở Hà Nội. Tổng số 63 mẫu phân được thu thập từ chó nuôi tại các huyện Đông Anh, Long Biên và Gia Lâm từ tháng 3/2024 đến 5/2025. Kết quả phản ứng PCR cho thấy, tỷ lệ phát hiện vật liệu di truyền của GyVg1 là 12,7%, với tỷ lệ dương tính lần lượt là 14,29%; 12,12% và 11,11% tại các huyện Đông Anh, Long Biên và Gia Lâm. Kết quả phân tích trình tự một phần của gen VP2 và VP3 từ ba chủng đại diện cho thấy độ tương đồng nucleotide cao, dao động từ 99,40% đến 99,85%. Phân tích cây phát sinh chủng loài cho thấy các chủng này thuộc về Gyrovirus galga 1 và có mối liên hệ chặt chẽ với các chủng đã được báo cáo trước đây ở chó và mèo tại Trung Quốc vào năm 2022. Ngoài ra, một số đột biến thay thế axit amin đã được xác định trong protein VP2 và VP3 của các chủng GyVg1 ở Việt Nam. Những phát hiện này sơ bộ cung cấp bằng chứng về sự lưu hành của GyVg1 ở chó nuôi tại Hà Nội và đặt nền tảng cho các nghiên cứu trong tương lai về dịch tễ học, đa dạng di truyền và khả năng lây truyền chéo giữa các loài của virus này.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh giá mức độ nhiễm và mật số vi sinh vật chỉ thị vệ sinh thực phẩm trên thịt ốc bươu đồng tại Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời so sánh sự khác biệt theo khu vực và mùa vụ. Ốc bươu đồng được thu bắt tại 88 điểm trong 4 đợt, từ 5/2022 đến 4/2023, ở Vĩnh Long, Hậu Giang, Sóc Trăng và Trà Vinh vào mùa mưa và mùa khô. Các mẫu thịt ốc được phân tích các chỉ tiêu vi sinh vật gồm tổng vi sinh vật hiếu khí, Coliforms và Escherichia coli theo các phương pháp kiểm nghiệm vi sinh và so sánh với tiêu chuẩn TCVN 7046:2019. Kết quả, tất cả các mẫu thịt ốc đều nhiễm vi sinh vật. Trong đó, các mẫu ốc ở Sóc Trăng có mật số tổng vi sinh vật hiếu khí là lớn nhất (8,5 × 106 CFU/g), nhưng mật số Coliforms và E. coli là thấp nhất (lần lượt là 1,3 × 104 CFU/g và 1,0 × 103 CFU/g). Mức độ nhiễm và mật số vi sinh vật trên thịt ốc khác biệt không ý nghĩa vào mùa mưa và mùa khô. Mức độ nhiễm tổng vi sinh vật hiếu khí, Coliforms và E. coli trên thịt ốc đều cao hơn so với tiêu chuẩn TCVN 7046:2019 lần lượt là 94,2 lần, 55,2 lần và 6,8 lần (Vĩnh Long); 38,0 lần, 36,0 lần và 5,2 lần (mùa mưa); 31,8 lần, 67,8 lần và 17,8 lần (mùa khô). Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc khuyến cáo người tiêu dùng áp dụng các biện pháp sơ chế và chế biến phù hợp nhằm bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm khi sử dụng thịt ốc bươu đồng. 

Nghiên cứu được thực hiện nhằm xác định tỷ lệ nhiễm và khả năng kháng kháng sinh của vi khuẩn E. coli kháng colistin phân lập từ gà bày bán tại một số chợ trên địa bàn xã Gia Lâm, Hà Nội. Tổng 50 mẫu swab trực tràng gà được thu thập ngẫu nhiên tại 10 chợ để tiến hành phân lập vi khuẩn E. coli kháng colistin bằng phương pháp nuôi cấy trên môi trường chọn lọc có bổ sung kháng sinh colistin (2 mg/l). Khả năng kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn E. coli kháng colistin được xác định bằng phương pháp khuếch tán trên thạch. Kỹ thuật multiplex-PCR được sử dụng để phát hiện các gen kháng colistin (mcr). Kết quả nghiên cứu ghi nhận 56% (28/50) mẫu swab dương tính với vi khuẩn E. coli kháng colistin. Các chủng phân lập có tỷ lệ kháng cao với kháng sinh ampicillin, tetracycline (96,43%), trimethoprim/sulfamethoxazole (85,71%) và streptomycin (85,71%). Nghiên cứu không ghi nhận chủng nào kháng cefepime, ceftazidime và meropenem. Kết quả PCR chỉ ra rằng tất cả các chủng vi khuẩn E. coli kháng colistin phân lập được đều mang gen mcr-1. Kết quả nghiên cứu phản ánh thực trạng kháng kháng sinh của vi khuẩn E. coli làm cơ sở cho việc đề xuất các biện pháp kiểm soát sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi gia cầm để hạn chế nguy cơ lan truyền sang thực phẩm.

Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp ứng dụng phần mềm Hệ thống thông tin đất đai trong thực hiện một số nhiệm vụ của chiến dịch làm giàu, làm sạch cơ sở dữ liệu đất đai tại tỉnh Hưng Yên. Các phương pháp được sử dụng gồm: thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp; khảo sát 107 sinh viên với 24 tiêu chí đánh giá theo thang đo 5 mức của Likert và phân tích SWOT. Kết quả cho thấy Hệ thống thông tin đất đai Vietbando (VBDLIS) giữ vai trò trung tâm trong tiến trình làm sạch cơ sở dữ liệu đất đai, với 9/12 tiêu chí được đánh giá rất tốt, đặc biệt trong các chức năng đồng bộ, kết nối, chia sẻ và cập nhật cơ sở dữ liệu. Song, còn 3/12 tiêu chí liên quan đến rà soát, phân loại, tổng hợp kết quả phân nhóm dữ liệu đất đai chỉ đạt mức tốt. Phân tích SWOT cho thấy VBDLIS có nhiều ưu thế về tự động hóa, chuẩn hóa dữ liệu, kiến trúc mở và khả năng tích hợp liên ngành; nhưng phải đối mặt với thách thức về chi phí vận hành, yêu cầu kỹ năng công nghệ thông tin, nguy cơ mất an toàn dữ liệu và thiếu nhân lực chuyên trách. Để khắc phục, nghiên cứu đề xuất một số giải pháp để nâng cao chất lượng, tính thống nhất và khả năng khai thác, vận hành cơ sở dữ liệu đất đai.

Nghiên cứu này được tiến hành với mục đích sàng lọc và đánh giá khả năng kháng nấm A. alternata của chủng xạ khuẩn. Khả năng đối kháng nấm A. alternata của chủng xạ khuẩn được tuyển chọn và đánh giá thông qua các phương pháp như đồng nuôi cấy, khảo sát khả năng đối kháng bằng phương pháp khuếch tán trên đĩa thạch và sử dụng kỹ thuật sinh học phân tử để xác định, nhận diện các gen liên quan tới tổng hợp các hoạt chất có hoạt tính sinh học của chủng xạ khuẩn được tuyển chọn. Kết quả thí nghiệm cho thấy, khi đồng nuôi cấy trên môi trường PDA, từ 56 chủng xạ khuẩn nghiên cứu đã sàng lọc được 09 chủng có hoạt tính đối kháng với nấm A. alternata. Đặc biệt, trong đó chủng Streptomyces sp. VNUA24 biểu hiện hoạt tính kháng nấm A. alternata mạnh nhất với tỷ lệ phần trăm đối kháng là 77,62 ± 2,63% sau 12 ngày đồng nuôi cấy. Dịch nuôi 7 ngày của chủng xạ khuẩn VNUA24 trên môi trường Gause I không thể hiện được hoạt tính đối kháng với nấm A. alternata, tuy nhiên, các hợp chất hữu cơ bay hơi từ chủng Streptomyces sp. VNUA24 đã tác động đến A. alternata, biểu hiện sự ức chế với hoạt tính đối kháng đạt 23,13% sau 7 ngày nuôi cấy. Bên cạnh đó, bằng phương pháp PCR, nghiên cứu đã phát hiện được sự có mặt của 5 trên 8 gen liên quan đến quá trình tổng hợp các chất có hoạt tính sinh học thuộc các nhóm gene PKS-I, PKS-II và NRPS. Kết quả nghiên cứu cho thấy chủng Streptomyces sp. VNUA24 là chủng tiềm năng cho định hướng phát triển chế phẩm phòng trừ bệnh do nấm A. alternata gây ra ở cây trồng.

Trí tuệ nhân tạo đã có những bước tiến mạnh mẽ và trở thành công cụ hữu ích hỗ trợ giải quyết các bài toán phức tạp trong mọi lĩnh vực của cuộc sống. Nghiên cứu này trình bày ứng dụng của mạng nơron tích chập để nhận diện hình ảnh khuôn mặt cảm xúc của con người. Quá trình tiền xử lý và nhận diện khuôn mặt đã sử dụng mạng nơron tích chập đa nhiệm để phát hiện và và nhận dạng các khuôn mặt. Mạng tích chập đa nhiệm giúp phát hiện đặc trưng khuôn mặt, sau đó để phân loại cảm xúc. Bộ dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu này bao gồm các video lớp học của học sinh mầm non trong độ tuổi từ 3 đến 5 tuổi, được ghi lại trong các tiết học. Những video này cung cấp hình ảnh cảm xúc khuôn mặt của trẻ trong môi trường lớp học để huấn luyện mô hình đào tạo, phát hiện các khuôn mặt trên màn hình và đưa ra kết quả cảm xúc khi nhận diện. Nghiên cứu cho thấy mạng nơron tích chập đạt độ chính xác là 92% trên tập huấn luyện và 95% trên tập kiểm tra. Mạng nơron tích chập đã chứng tỏ khả năng học tốt hơn so với các mạng nơron thông thường cho cùng bài toán.

Nợ xấu (NPLs) là chỉ tiêu quan trọng phản ánh hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại. Quản lý nợ xấu hiệu quả giúp ngân hàng hoạt động bền vững và bảo vệ lòng tin khách hàng. Nghiên cứu này khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến nợ xấu, đo lường qua tỷ lệ nợ xấu (NPLR), với dữ liệu từ 30 ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong giai đoạn 2017–2023. Thống kê mô tả được sử dụng để đánh giá hiệu quả chung của các ngân hàng và mô hình hiệu ứng cố định (FEM) giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng chính. Kết quả cho thấy, mặc dù chịu ảnh hưởng lớn từ đại dịch Covid-19 tuy nhiên tăng trưởng tín dụng, tiền gửi của khách hàng và tài sản của ngân hàng đều tăng đáng kể. Duy trì tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) và chi phí hoạt động cao làm giảm nợ xấu; trong khi đó, tỷ lệ nợ xấu từ năm trước, quy mô ngân hàng lớn và tỷ lệ cho vay trên tài sản cao góp phần làm gia tăng nợ xấu. Các ngân hàng cần đánh giá tín dụng kỹ lưỡng, quản lý chi phí, duy trì lợi nhuận và quản lý danh mục cho vay để đảm bảo tỷ lệ nợ xấu trong mức cho phép.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) như một trụ cột chiến lược trong quá trình chuyển đổi số, câu hỏi về mức độ sẵn sàng về nhân lực cho nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI một cách có đạo đức đang trở nên cấp thiết. Nghiên cứu này nhằm đánh giá về sự sẵn sàng của Việt Nam trong việc phát triển nguồn nhân lực AI theo khuyến nghị của UNESCO về Đạo đức AI. Bài viết tiếp cận theo 5 trụ cột: (1) thể chế đạo đức; (2) nhân lực và kỹ năng; (3) dữ liệu và hạ tầng; (4) công bằng và bao trùm; (5) giám sát và thực thi; và áp dụng phương pháp phân tích nội dung các chiến lược quốc gia, chính sách hiện hành về AI và dữ liệu từ các tài liệu đã công bố của các báo cáo trong nước và quốc tế. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng mức độ sẵn sàng của Việt Nam còn hạn chế, không đồng đều giữa các trụ cột. Dựa trên các phát hiện, nghiên cứu này đề xuất một số khuyến nghị chính sách nhằm củng cố nền tảng thể chế, tích hợp đào tạo đạo đức vào chương trình nghiên cứu, phát triển AI, xây dựng năng lực dữ liệu và thúc đẩy mô hình hợp tác mở

Chăn nuôi bò ngày càng đóng vai trò quan trọng trong nâng cao giá trị ngành chăn nuôi và lựa chọn hướng chuyên dụng sẽ góp phần phát triển bền vững của nông nghiệp Việt Nam. Nghiên cứu này nhằm làm rõ cơ sở quyết định lựa chọn chăn nuôi bò thịt hay bò sinh sản của hộ tại các xã phía Bắc tỉnh Ninh Bình. Nghiên cứu dựa trên số liệu điều tra 94 hộ chăn nuôi bò và phương pháp phân tích điểm xu hướng (ứng dụng thực nghiệm hàm hồi quy Logit nhị phân). Nghiên cứu cũng sử dụng kiểm định t-test để phân tích sự khác biệt về kết quả sản xuất giữa hai loại hình chăn nuôi. Kết quả chỉ ra rằng hộ có diện tích trồng cỏ lớn thì sẽ có xu hướng chăn nuôi bò thịt trong khi hộ có nhiều lao động gia đình và diện tích đất sản xuất nông nghiệp có xu hướng ngược lại. Kết quả cũng chỉ ra rằng doanh thu, chi phí và lợi nhuận của nhóm hộ chăn nuôi bò thịt đều cao hơn nhóm hộ chăn nuôi bò sinh sản còn lại lần lượt là 368,5; 310 và 58,5 triệu đồng. Vì vậy, để góp phần thúc đẩy phát triển chăn nuôi bò theo hướng tăng giá trị, cần đẩy mạnh các chương trình hỗ trợ người dân chuyển đổi đất sang trồng cỏ, hướng dẫn sử dụng đất hiệu quả và tiếp cận tín dụng ưu đãi để đầu tư chuồng trại và thiết bị.

Nghiên cứu này xem xét các nhân tố quyết định lòng trung thành của người lao động trong các doanh nghiệp may mặc tại tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam. Dữ liệu khảo sát từ 282 công nhân chuyền may tại hai doanh nghiệp may quy mô lớn được phân tích bằng mô hình phương trình cấu trúc (SEM). Mô hình cho độ phù hợp rất tốt  (CMIN/df = 1,345; CFI = 0,986; TLI = 0,984; RMSEA = 0,035). Kết quả cho thấy chế độ lương - phúc lợi, điều kiện làm việc, hỗ trợ của cấp trên và đào tạo - phát triển nghề nghiệp đều tác động tích cực đến lòng trung thành của người lao động (P <0,001). Trong đó, điều kiện làm việc (β = 0,274) và đào tạo/phát triển (β = 0,271) là hai yếu tố tác động mạnh nhất, tiếp theo là lương - phúc lợi (β = 0,224) và hỗ trợ của cấp trên (β = 0,199). Mô hình giải thích 50,5% biến thiên của lòng trung thành (R² = 0,505). Kết quả gợi ý các doanh nghiệp may nên ưu tiên cải thiện điều kiện làm việc và tăng cường đào tạo - lộ trình nghề nghiệp để nâng cao khả năng giữ chân lao động.

Nông thôn - thành thị luôn nằm trong mối quan hệ tương hỗ mật thiết, do đó xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn hiện tại nhất thiết phải gắn với đô thị hóa - xu hướng tất yếu. Nghiên cứu này nhằm tổng quan một số tác động của đô thị hóa tới xây dựng nông thôn mới nói chung, nông thôn mới kiểu mẫu nói riêng. Dựa trên nguồn tài liệu thứ cấp, kết quả nghiên cứu xây dựng khung tác động của đô thị hóa tới xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu, trong đó tác động trực tiếp nhất là tới các tiêu chí về tổ chức sản xuất và phát triển kinh tế nông thôn, môi trường, văn hóa, thu nhập, tiêu chí “thôn thông minh”. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất một số khuyến nghị chính sách nhằm phát huy tác động tích cực và quản lý để giảm thiểu các tác động tiêu cực từ đô thị hóa tới xây dựng nông thôn kiểu mẫu, bao gồm quy hoạch, bảo tồn kiến trúc và văn hóa nông thôn, quản lý môi trường, phát triển nông thôn xanh và bền vững.

Sức tải du lịch là công cụ then chốt trong quản lý du lịch bền vững, đặc biệt quan trọng với du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng (CBET) tại Việt Nam. Sử dụng phương pháp tổng quan hệ thống theo quy trình PRISMA, từ 127 tài liệu ban đầu, nghiên cứu lựa chọn 36 tài liệu chất lượng cao (2013-2023) từ Scopus, Web of Science và các nguồn trong nước để đề xuất bộ chỉ số gồm 23 thành phần thuộc 4 nhóm: môi trường (5 chỉ số), xã hội (6 chỉ số), kinh tế (6 chỉ số) và quản trị (6 chỉ số), trong đó 12 chỉ số cốt lõi và 11 chỉ số bổ sung. Trọng số của 4 nhóm tiêu chí được xác định thông qua phương pháp phân tích thứ bậc (AHP) với 7 chuyên gia (CR = 4,78%): sức tải môi trường 28,9%, sức tải quản trị 26,0%, sức tải xã hội 23,9% và sức tải kinh tế 20,5%. Chỉ số tổng hợp sức tải du lịch (TCC) được tính theo công thức TCC = 0,289 × ENV + 0,239 × SOC + 0,205 × ECO + 0,260 × GOV, với ngưỡng phân loại:  0-0,2 (Quá tải nghiêm trọng); 0,2-0,4 (Quá tải); 0,4-0,6 (Cảnh báo); 0,6-0,8 (Cân bằng); 0,8-1 (An toàn). Đây là khung đánh giá đa chiều đầu tiên được thiết kế riêng cho CBET Việt Nam, tích hợp vai trò trung tâm của cộng đồng và đặc thù bảo tồn sinh thái quy mô nhỏ.