Tập 24 Số 5 (2026): Tạp chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam

Nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng của bột vỏ trứng, vôi bột và phân bón lá đến sinh trưởng, năng suất của giống đậu xanh ĐX208 trong vụ xuân tại Thanh Hóa. Thí nghiệm hai nhân tố được bố trí theo kiểu ô chính - ô phụ (Split-plot design) với 3 lần lặp lại. Nhân tố thứ nhất là loại canxi bón (500 kg/ha vôi bột, 300 kg/ha bột vỏ trứng), nhân tố thứ hai là (P0: Phun nước lã; P1: Phun FITO; P2: Phun BOLAS; P3: Phun SEAWEED 95%; P4: Phun Đầu trâu MK (30-10-5 + TE)). Kết quả nghiên cứu cho thấy các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất của giống đậu xanh ĐX208 đều đạt giá trị cao trong điều kiện được bón bột vỏ trứng. So sánh giữa các loại phân bón lá thì phun phân bón lá P3 (SEAWEED 95%) cho các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất của giống đậu xanh ĐX208 đạt giá trị cao nhất. Như vậy, lượng bón bột vỏ trứng 300 kg/ha kết hợp với phun phân bón lá SEAWEED 95% là phù hợp cho giống đậu xanh ĐX208 sinh trưởng, phát triển tốt cho năng suất thực thu đạt giá trị cao nhất (1,38 tấn/ha) trong vụ xuân tại Thanh Hóa. 

Nghiên cứu đánh giá thành phần loài, mật độ và phân bố không gian nguồn giống tôm tại vùng bờ (tuyến bờ) và vùng lộng (tuyến lộng) tỉnh Thanh Hóa dựa trên 120 mẫu thu tại 40 trạm trong ba đợt thu mẫu vào tháng 10/2024, 2/2025 và 4/2025. Mẫu được thu bằng lưới chuyên dụng, định loại theo tài liệu chuẩn và xử lý bằng các phương pháp thống kê phi tham số. Kết quả ghi nhận 18 họ và 31 loài tôm, với cấu trúc quần xã chịu chi phối mạnh bởi họ Sergestidae. Theo thời gian, độ phong phú loài và mật độ (loại bỏ họ Sergestidae) cao trong tháng 10/2024 (1.942 ± 337), giảm mạnh vào tháng 2/2025 (1.025 ± 222) và tăng trở lại trong tháng 4/2025 (1.664 ± 217), phản ánh rõ tính mùa vụ của chu kỳ sinh sản. Mật độ tại vùng lộng (6.168 ± 702) cao hơn vùng ven bờ (2.325 ± 312) và chịu ảnh hưởng đồng thời của yếu tố tháng, tuyến biển và tương tác giữa hai yếu tố này. Nguồn giống tôm tập trung chủ yếu quanh khu vực Hòn Mê, khẳng định đây là bãi giống và bãi ương nuôi tự nhiên quan trọng. Kết quả là cơ sở khoa học cho khoanh vùng bảo vệ và quản lý bền vững nguồn lợi tôm tại vùng biển Thanh Hóa.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm mục đích phân lập, đánh giá các đặc tính sinh hóa và xác định sự hiện diện của các tổ hợp gen liên quan đến độc lực của vi khuẩn Avian pathogenic Escherichia coli (APEC) gây bệnh trên đàn gà tại khu vực Hà Nội. Mẫu lách từ gà (100 mẫu) có biểu hiện lâm sàng nghi mắc bệnh đã được thu thập để nuôi cấy định danh thông qua các phản ứng sinh hóa, bộ kit API và kỹ thuật PCR định danh gen uidA. Tiếp đó, kỹ thuật multiplex PCR (mPCR) và PCR được sử dụng để khảo sát 8 gen độc lực mục tiêu bao gồm eaeA, tsh, fyuA, iroN, iutA, hlyF, iss và ompT. Kết quả cho thấy đã xác định được 42/100 mẫu dương tính với E. coli, trong đó có 33 chủng (78,6%) được xác nhận là APEC do sở hữu tổ hợp từ 4 đến 7 gen độc lực. Tần suất xuất hiện của các gen độc lực dao động từ 16,7% (eaeA) đến cao nhất là 90,5% (ompT), đồng thời các chủng này đều thể hiện đặc tính sinh học tương đồng với chủng chuẩn Escherichia coli ATCC 25922. Như vậy, kết quả nghiên cứu khẳng định sự đa dạng về di truyền và vai trò quan trọng của các tổ hợp gen độc lực trong khả năng gây bệnh colibacillosis, tạo cơ sở khoa học cho các nghiên cứu chuyên sâu về phòng trị bệnh.

Actinobacillus pleuropneumoniae là tác nhân gây bệnh viêm phổi - màng phổi truyền nhiễm ở lợn, gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi, trong khi tình trạng kháng kháng sinh ngày càng gia tăng làm giảm hiệu quả điều trị. Nghiên cứu này được thực hiện để phân lập, định danh vi khuẩn từ lợn mắc bệnh hô hấp nghi do A. pleuropneumoniae và đánh giá tính mẫn cảm kháng sinh của các chủng phân lập được tại một số trang trại chăn nuôi lợn thương phẩm ở Hưng Yên và Hà Nội. Mẫu mô phổi được thu thập từ 52 con lợn có biểu hiện lâm sàng của bệnh viêm phổi - màng phổi. Vi khuẩn được phân lập trên môi trường thạch máu bổ sung nicotinamide adenine dinucleotide (NAD), định danh bằng phương pháp khối phổ MALDI-TOF kết hợp thử nghiệm sinh hóa và xác định nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) bằng phương pháp pha loãng trên thạch. Kết quả phân lập được  A. pleuropneumoniae từ 17/52 mẫu (32,69%), với tỷ lệ kháng cao đối với tetracycline (88,24%), ampicillin (70,59%) và florfenicol (64,71%). Các chủng phân lập được mẫn cảm với tiamulin. Có 58,82% số chủng được xác định là đa kháng, với nhiều kiểu hình kháng khác nhau. Những kết quả này cho thấy cần kiểm soát sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi và tăng cường liên kết với phòng xét nghiệm để hạn chế kháng thuốc, nâng cao hiệu quả điều trị.

Biến đổi khí hậu và nước biển dâng là thách thức lớn đối với vùng ven biển, đặc biệt là trong công tác quy hoạch và quản lý sử dụng đất. Nghiên cứu này nhằm tính toán diện tích các loại đất tại các xã ven biển tỉnh Thanh Hóa, theo kịch bản nước biển dâng. Dữ liệu sử dụng bao gồm mô hình số độ cao SRTM (Shuttle Radar Topography Mission), Bộ dữ liệu lớp phủ đất có độ phân giải 10m sử dụng Sentinel-2, có sẵn trên Living Atlas of the World của ESRI (Environmental Systems Research Institute), ranh giới hành chính và các kịch bản nước biển dâng do Bộ Tài nguyên và Môi trường (2020) công bố, tương ứng với các kịch bản RCP (Representative Concentration Pathways) 4.5 và RCP 8.5 tại các mốc thời gian 2050 và 2080. Phân tích được thực hiện trên nền tảng Google Earth Engine. Kết quả cho thấy tổng diện tích khu vực nguy cơ ngập tăng từ 5.477,04ha (RCP 4.5 - 2050) lên 6.875,82ha (RCP 8.5 - 2080). Đất mặt nước là loại hình bị ảnh hưởng nhiều nhất, trong khi đất xây dựng và đất nông nghiệp có nguy cơ gia tăng đáng kể, đặc biệt tại các xã Sầm Sơn, Hoằng Thanh, Hoằng Châu. Nghiên cứu khẳng định tính cấp thiết của việc tích hợp kịch bản biến đổi khí hậu vào quy hoạch sử dụng đất ven biển, phân tích và ra quyết định quy hoạch không gian.

Nghiên cứu này nhằm phản ánh thực trạng năng lực của chủ thể OCOP tại Lai Châu, làm cơ sở đề xuất các giải pháp góp phần thúc đẩy hoạt động duy trì và phát triển sản phẩm OCOP trên địa bàn tỉnh. Vận dụng lý thuyết nền tảng về năng lực, nghiên cứu đã xây dựng các chỉ tiêu đánh giá năng lực chủ thể OCOP gồm: (i) Nguồn lực;  (ii) Kiến thức và (iii) Hoạt động kinh doanh, và kiểm chứng trên mẫu khảo sát 48 chủ thể OCOP tỉnh Lai Châu. Kết quả nghiên cứu cho thấy, năng lực của chủ thể OCOP hiện bị hạn chế về nguồn nhân lực và tài chính, đặc biệt trong ứng dụng công nghệ và liên kết chuỗi. Trong đó, nhóm chủ thể hợp tác xã đang có nhiều bất lợi hơn so với doanh nghiệp và hộ kinh doanh. Để cải thiện tình trạng này, từ phía chủ thể cần thực hiện đồng thời các giải pháp nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý, năng lực tài chính, ứng dụng công nghệ số và mạng lưới hoạt động kinh doanh để tạo lợi thế duy trì và phát triển sản phẩm OCOP.

Bài báo phân tích việc thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển nuôi trồng thủy sản vùng ven biển tỉnh Hưng Yên trong bối cảnh tái cơ cấu không gian phát triển kinh tế biển. Nghiên cứu sử dụng kết hợp dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo quản lý nhà nước với dữ liệu sơ cấp thu thập từ điều tra 40 cán bộ quản lý và 160 đối tượng thụ hưởng. Các phương pháp thống kê mô tả và phân tích định tính được áp dụng để xử lý số liệu. Kết quả nghiên cứu cho thấy các chính sách hỗ trợ đã góp phần mở rộng vùng nuôi trồng thủy sản tập trung, thúc đẩy ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và gia tăng diện tích nuôi công nghệ cao. Tuy nhiên, hiệu quả thực hiện chính sách còn chưa đồng đều, bộc lộ những hạn chế về tiếp cận đất đai hợp pháp, hạ tầng thủy lợi chuyên dùng, khả năng tiếp cận tín dụng, chất lượng đào tạo - khuyến ngư và tính bền vững của hoạt động xúc tiến thương mại. Trên cơ sở đó, bài báo đề xuất các giải pháp bao gồm hoàn thiện chính sách đất đai và quy hoạch vùng nuôi, ưu tiên đầu tư hạ tầng phục vụ nuôi trồng thủy sản, đổi mới công tác đào tạo - khuyến ngư, tăng cường liên kết chuỗi giá trị và nâng cao hiệu quả giám sát, đánh giá chính sách.

Dù giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh lương thực, nông nghiệp vẫn là nguồn phát thải CO2 đáng kể tại Việt Nam. Trong bối cảnh định hướng phát triển nông nghiệp xanh với phát thải thấp, nghiên cứu này phân tích mối quan hệ giữa phát thải CO2 trong nông nghiệp với lượng phân bón sử dụng và diện tích gieo trồng ngũ cốc giai đoạn 1976-2023, dựa trên dữ liệu từ WDI và FAOSTAT. Trên cơ sở đó, mô hình tự hồi quy phân phối trễ phi tuyến tính (NARDL) được áp dụng nhằm phân tích tác động bất đối xứng của các yếu tố này trong cả ngắn hạn và dài hạn. Kết quả cho thấy phân bón là yếu tố tác động mạnh nhất, khi tăng phân bón làm phát thải tăng rõ rệt và kéo dài, còn khi giảm chỉ làm giảm phát thải CO2 ở mức hạn chế. Diện tích gieo trồng không có tác động trong ngắn hạn nhưng việc thu hẹp diện tích góp phần giảm phát thải trong dài hạn. Kết quả khẳng định mối quan hệ giữa lượng đầu vào nông nghiệp và phát thải CO2 là không tuyến tính và bất đối xứng theo thời gian, hàm ý rằng chính sách cần được thiết kế theo từng chiều tác động của các yếu tố đầu vào (khi tăng, khi giảm) và từng giai đoạn (ngắn hạn, dài hạn) nhằm phát triển nông nghiệp xanh với phát thải thấp.

Mục tiêu của nghiên cứu là xác định và xếp hạng mức độ quan trọng của các yếu tố thuộc truyền thông mạng xã hội ảnh hưởng tới ý định lựa chọn điểm đến Ninh Bình. Trên cơ sở tích hợp lý thuyết truyền thông thuyết phục và lý thuyết độ phong phú phương tiện, nghiên cứu xác định năm yếu tố gồm: chất lượng thông tin, tính xác thực nguồn, khối lượng thông tin, đặc tính nền tảng và tương tác xã hội. Dữ liệu được thu thập thông qua phỏng vấn chuyên gia với sự tham gia của các nhóm bên liên quan tìm kiếm thông tin và lựa chọn điểm đến qua mạng xã hội. Dữ liệu sau đó được phân tích bằng phương pháp phân tích thứ bậc mờ nhằm xử lý tính không chắc chắn trong đánh giá đa tiêu chí từ góc nhìn đa bên liên quan. Kết quả cho thấy các yếu tố có mức độ quan trọng khác nhau, trong đó chất lượng thông tin và tính xác thực nguồn được xếp hạng cao nhất. 

Bài viết này tập trung hệ thống hóa và phân tích các vấn đề lý luận liên quan đến ứng dụng công nghệ số trong nông nghiệp. Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng quan tài liệu, phân tích và tổng hợp nội dung các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến nông nghiệp số. Kết quả cho thấy, công nghệ số trong nông nghiệp không chỉ là tập hợp các giải pháp kỹ thuật riêng lẻ mà là một hệ thống tích hợp, trong đó dữ liệu giữ vai trò trung tâm, kết nối các công nghệ như IoT, AI, Big Data, UAV và Blockchain dọc theo chuỗi giá trị nông nghiệp. Các công nghệ số có thể được phân nhóm theo chức năng chính gồm nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng khả năng phục hồi trước rủi ro và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững. Việc ứng dụng công nghệ số chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như thể chế - chính sách, hạ tầng công nghệ, năng lực người sản xuất, chi phí đầu tư, điều kiện tự nhiên và cơ chế liên kết giữa các tác nhân. Nghiên cứu đóng góp nền tảng lý luận cho việc xây dựng khung lý thuyết và gợi mở các hướng nghiên cứu thực nghiệm nhằm đề xuất chính sách thúc đẩy chuyển đổi số nông nghiệp theo hướng hiệu quả và bền vững.

Thương mại phát trực tiếp đã nổi lên như một công cụ năng động trong quá trình chuyển đổi số ngành nông nghiệp, cho phép tương tác thời gian thực giữa người sản xuất và người tiêu dùng. Nghiên cứu này áp dụng phương pháp tiếp cận thư mục để lập bản đồ học thuật của thương mại phát trực tiếp trong nông nghiệp dựa trên 34 ấn phẩm thuộc cơ sở dữ liệu Scopus từ năm 2010 đến năm 2025. Sử dụng VOSviewer và Biblioshiny, nghiên cứu phân tích và xác định xu hướng nghiên cứu, tác giả có ảnh hưởng, tổ chức và nhóm chủ đề. Kết quả cho thấy sự gia tăng mạnh mẽ về các ấn phẩm kể từ năm 2022 và sự dẫn đầu của Trung Quốc về cả khối lượng và hợp tác quốc tế. Năm hướng nghiên cứu chính đã được xác định. Nghiên cứu này góp phần củng cố các tài liệu rời rạc trong lĩnh vực mới nổi này và đưa ra các định hướng nghiên cứu trong tương lai, đặc biệt là trong việc tích hợp các quan điểm về hành vi, công nghệ và tính bền vững.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp trắc lượng thư mục nhằm hệ thống hóa xu hướng của quản trị công và tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn 2001-2024. Phân tích dựa trên 621 tài liệu được thu thập từ Scopus, phân tích bằng phần mềm VOSviewer và phần mềm Microsoft Excel. Kết quả cho thấy các tác giả nổi bật trong chủ đề quản trị công và tăng trưởng kinh tế gồm Acemoglu, Glaeser, Kaufmann và Dollar & Kraay phản ánh tầm quan trọng của các nghiên cứu quản trị công đối với tăng trưởng tăng trưởng kinh tế. Quốc gia Anh và Mỹ là hai trung tâm nghiên cứu chủ đạo, có tổng sức mạnh liên kết vượt trội, trong khi Trung Quốc, Malaysia và Việt Nam nổi lên với sự đóng góp ngày càng tăng. Việt Nam đạt 22 công bố và 607 trích dẫn, chứng tỏ vị thế đang phát triển trong mạng lưới học thuật khu vực. Bên cạnh đó, nhiều xu hướng nghiên cứu xuất hiện mới như quản trị công thông minh, công nghệ… tác động đến tăng trưởng kinh tế mở ra xu hướng nghiên cứu mới trong tương lai. 

Trong thời kỳ công nghiệp 4.0, ứng dụng công nghệ số được coi là nhân tố quan trọng, là bước đột phá trong phát triển các hợp tác xã. Việc ứng dụng các công nghệ số như dữ liệu lớn, điện toán đám mây và internet vạn vật,… giúp các hợp tác xã có thể xây dựng chiến lược kinh doanh phù hợp, tối ưu hoá quy trình hoạt động, nâng cao năng suất lao động, hiệu quả sản xuất kinh doanh, tăng cường tính minh bạch và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường. Nghiên cứu này nhằm tổng quan lý luận và thực tiễn về ứng dụng công nghệ số trong các hợp tác xã, từ đó chỉ ra những tồn tại và đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong các hợp tác xã ở Việt Nam trong thời gian tới.