Tạp chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam

Nhện đỏ hai chấm (Tetranychus urticae Koch) là sinh vật gây hại quan trọng trên nhiều cây rau ăn quả và có khả năng phát triển tính kháng thuốc nhanh. Nghiên cứu này đánh giá hiện trạng kháng thuốc của các quần thể T. urticae thu thập trên đậu cô ve, dưa chuột, cà pháo và cà tím tại vùng Đồng bằng sông Hồng đối với sáu hoạt chất trừ nhện. Mười quần thể được thu thập và đánh giá tính mẫn cảm bằng phương pháp sinh học trong phòng thí nghiệm. Giá trị LC50 và tỷ lệ kháng (RR) được xác định bằng phân tích probit. Kết quả cho thấy mức độ kháng khác biệt giữa các hoạt chất và quần thể. Chlorpyrifos-methyl có mức kháng cao nhất, với RR từ 66,334 đến 211,474; bifenthrin biểu hiện mức kháng cao ở nhiều quần thể (RR = 52,349-94,760). Pyridaben và abamectin chỉ ghi nhận kháng cao ở một số quần thể, với RR tối đa lần lượt là 96,328 và 127,869. Ngược lại, tất cả các quần thể đều kháng thấp đối với cyflumetofen và spirodiclofen (RR < 10). Hiệu lực của chlorpyrifos-methyl và bifenthrin đã suy giảm đáng kể ở nhiều quần thể, trong khi cyflumetofen và spirodiclofen vẫn duy trì hiệu lực cao. Kết quả cung cấp cơ sở cho giám sát kháng thuốc, lựa chọn hoạt chất và xây dựng chiến lược luân phiên thuốc nâng cao hiệu quả quản lý T. urticae.

Nghiên cứu nhằm bổ sung nguồn gen khoai môn sọ mới phục vụ công tác chọn tạo giống. Ba mươi mẫu giống khoai môn sọ mới thu thập cùng 01 giống đối chứng KS5 được đánh giá dựa trên 14 tính trạng số lượng, 1 tính trạng kháng bệnh sương mai và 6 tính trạng chất lượng. Thí nghiệm đồng ruộng được bố trí theo khối ngẫu nhiên đầy đủ với 3 lần lặp lại trong năm 2024 tại Hà Nội. Kết quả phân tích tương quan cho thấy năng suất thực thu có tương quan thuận và chặt ở mức P

Mác púp (Ficus pumila L.), thuộc họ dâu tằm (Moraceae) là loài cây có giá trị dược liệu, sinh trưởng tự nhiên ở nhiều địa phương của Việt Nam, trong đó có tỉnh Cao Bằng. Nghiên cứu này nhằm mô tả đầy đủ đặc điểm hình thái của loài mác púp, góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu nhận diện và khai thác giá trị của loài tại tỉnh Cao Bằng. Nghiên cứu được thực hiện theo phương pháp hình thái so sánh của Nguyễn Nghĩa Thìn (2007). Kết quả cho thấy mác púp là loài dây leo thân gỗ, toàn cây có nhựa mủ trắng sữa. Rễ bám hình thành ở các mấu thân. Thân dị cành, cành sinh dưỡng có lá nhỏ, cuống rất ngắn, hình tim lệch hoặc vảy ốc, còn cành sinh sản có lá lớn hơn, cuống rõ, phiến hình bầu dục đến bầu dục thuôn dài. Hệ gân lá nổi rõ ở mặt dưới tạo thành mạng lưới tổ ong với 3-5 cặp gân bên. Mác púp có lá kèm sớm rụng, dạng búp. Cụm hoa sung tạo thành quả phức giả hình cầu, hình quả lê hoặc hình trụ, màu xanh khi non và chuyển sang vàng nhạt hoặc tím khi chín. Hoa đơn tính khác gốc, cụm hoa sung đực có hoa đực và hoa mật còn cụm hoa sung cái chứa hoa cái. Quả thật dạng quả bế, hóa nhầy khi ướt.

Nghiên cứu nhằm xác định liều lượng đạm và mật độ trồng phù hợp cho giống cà chua bi giàu anthocyanin VNUA38 tại vùng Đồng bằng sông Hồng. Thí nghiệm ô lớn - ô nhỏ, ba lần nhắc lại, gồm năm liều lượng đạm (80, 110, 140, 170 và 200kg N/ha) và năm mật độ trồng (hàng cách hàng 70cm; cây cách cây 40, 45, 50, 55 và 60cm, tương ứng 23.810-35.714 cây/ha), thực hiện trong vụ Thu Đông 2024 và vụ Xuân 2025 tại Gia Lâm, Hà Nội. Mật độ trồng ảnh hưởng có ý nghĩa đến năng suất thực thu ở cả hai vụ, cao nhất ở khoảng cách 45-50cm và thấp nhất ở 60cm; bón 200kg N/ha làm giảm năng suất cá thể ở vụ Thu Đông. Công thức P4M3 (170kg N/ha, 70 × 50cm) cho năng suất thực thu cao nhất ở cả hai vụ (27,31 và 23,46 tấn/ha). Hàm lượng anthocyanin tổng số ổn định ở mức 4,66-4,75 mg/100g quả tươi, không chịu ảnh hưởng của liều lượng đạm và mật độ trồng. Công thức P4M3 được đề xuất làm cơ sở xây dựng quy trình canh tác giống VNUA38 cho vùng Đồng bằng sông Hồng.

Nghiên cứu đánh giá tính kháng thuốc của sâu keo da láng Spodoptera exigua (Hübner) hại hành hoa tại Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên và Bắc Ninh đối với bốn thuốc trừ sâu phổ biến trong giai đoạn 2023-2025. Thí nghiệm được tiến hành trong điều kiện phòng thí nghiệm bằng phương pháp nhúng lá với các thuốc chứa chlorantraniliprole (Prevathon® 5SC), chlorfenapyr (Chlorferan 240SC), emamectin benzoate (Tasieu 5WG) và spinosad (Akasa 25SC) trước khi cho sâu ăn. Kết quả cho thấy cả bốn quần thể sâu keo da láng đều biểu hiện tính kháng rất thấp hoặc kháng thấp với thuốc trừ sâu chứa hoạt chất chlorfenapyr và spinosad. Đối với chlorantraniliprole, quần thể tại Hải Phòng kháng cao (RR = 62,43), tại Hưng Yên kháng trung bình đến cao (RR = 49,56), tại Hà Nội kháng trung bình (RR = 25,91) và tại Bắc Ninh kháng rất thấp (RR = 9,94). Đối với emamectin benzoate, quần thể tại Hưng Yên kháng trung bình đến cao (RR = 47,83), tại Hải Phòng kháng trung bình (RR = 41,30), tại Bắc Ninh và tại Hà Nội kháng thấp (RR tương ứng 13,00 và 17,47). Kết quả này tạo cơ sở khuyến cáo giảm sử dụng thuốc chứa hoạt chất chlorantraniliprole và emamectin benzoate hoặc áp dụng luân phiên với các thuốc trừ sâu khác như spinosad nhằm nâng cao hiệu quả phòng chống đồng thời làm chậm sự phát triển tính kháng của sâu keo da láng hại hành.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm mô tả đặc điểm lâm sàng trên chó bị viêm da và theo dõi thí điểm sự thay đổi mức độ ngứa sau sử dụng oclacitinib tại phòng khám thú cưng trên địa bàn Hà Nội. Trong 193 chó được thăm khám từ tháng 6 đến tháng 8 năm 2024, 57 trường hợp (29,53%) được chẩn đoán viêm da, ngứa là biểu hiện thường gặp nhất (80,70%), tiếp theo là sẩn đỏ kèm vảy da/vảy tiết (59,65%) và mụn mủ (40,35%). Các xét nghiệm thường quy ghi nhận nhóm căn nguyên nghi ngờ liên quan đến vi khuẩn (42,11%) và nấm (38,60%) với tần suất cao nhất. Mười hai chó có biểu hiện ngứa được theo dõi bằng thang điểm ngứa thứ bậc 6 mức (0-5) sau khi sử dụng oclacitinib. Điểm ngứa trung vị ban đầu là 3,5 với khoảng Min-Max (2-5) giảm xuống 2 (1-3) sau 4 giờ (padj = 0,003) và giảm rõ rệt còn 1 (0-2) sau 72 giờ sử dụng (padj = 0,001). Những dữ liệu bước đầu này ghi nhận khả năng làm giảm mức độ ngứa của oclacitinib trong nhóm 12 ca theo dõi thí điểm, tuy nhiên, cần có các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, có đối chứng với quy mô mẫu lớn hơn để đánh giá toàn diện hiệu quả điều trị.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá chất lượng môi trường tại làng nghề dệt chiếu Long Định, xã Long Định, tỉnh Đồng Tháp. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập thông qua khảo sát thực địa, lấy mẫu môi trường và điều tra ý kiến cộng đồng địa phương. Kết quả phân tích cho thấy môi trường nước mặt tại khu vực làng nghề đã bị ô nhiễm, với các chỉ tiêu BOD5, COD, TSS và Coliform vượt quy chuẩn cho phép, gây ra các hiện tượng như nước đổi màu, phát sinh mùi hôi và tảo nở hoa. Môi trường không khí chịu ảnh hưởng bởi bụi từ hoạt động giao thông và tiếng ồn từ quá trình sản xuất, có thể tác động đến sức khỏe người dân. Công tác quản lý chất thải rắn tại làng nghề còn nhiều hạn chế, một số hộ dân vẫn tự đốt hoặc chôn lấp chất thải tại vườn, đồng thời xuất hiện các bãi rác tự phát trong khu vực. Kết quả khảo sát cho thấy 89% người dân quan tâm tìm hiểu thông tin về môi trường và 83% ủng hộ việc thành lập tổ tự quản bảo vệ môi trường. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất một số mô hình quản lý môi trường dựa vào cộng đồng nhằm góp phần cải thiện chất lượng môi trường và hướng tới phát triển bền vững làng nghề.

Nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố môi trường bên ngoài đến môi trường kiểm soát trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa lĩnh vực thương mại - dịch vụ tại Hà Nội. Trên cơ sở dữ liệu khảo sát từ 265 doanh nghiệp, nghiên cứu sử dụng các kỹ thuật Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA) và hồi quy tuyến tính đa biến để kiểm định mô hình nghiên cứu. Kết quả cho thấy chuẩn mực - thông lệ, môi trường pháp lý và quy định, cùng môi trường kinh tế - cạnh tranh có ảnh hưởng tích cực đến môi trường kiểm soát; trong đó, chuẩn mực - thông lệ là nhân tố tác động mạnh nhất. Nghiên cứu góp phần bổ sung bằng chứng thực nghiệm và cung cấp hàm ý quản trị nhằm nâng cao chất lượng môi trường kiểm soát trong doanh nghiệp.

Sản xuất và phân phối bia thủ công đóng chai qua chuỗi nhà hàng là một chiến lược độc đáo, khác biệt, mở ra tiềm năng tăng trưởng cho các dòng bia thủ công trong nước. Nghiên cứu này làm rõ những yếu tố dẫn đến quyết định tiêu dùng bia thủ công đóng chai của thực khách trong phân khúc nói trên. Dữ liệu gồm 287 phiếu điều tra thu thập theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất, sử dụng bộ câu hỏi lựa chọn thực phẩm rút gọn (SFCQ). Quá trình ước lượng mô hình kết hợp giữa phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích nhân tố khẳng định (CFA) và hồi quy Probit. Kết quả cho thấy, các yếu tố có cơ sở vững chắc, làm tăng khả năng tiêu dùng là giới tính nam, trình độ học vấn phổ thông và cảm nhận của thực khách về sản phẩm. Khẳng định về dấu của yếu tố thu nhập chưa chắc chắn, ngoại trừ ảnh hưởng âm của nhóm thu nhập trung bình thấp. Kết quả giúp doanh nghiệp xác định rõ hơn khách hàng mục tiêu, từ đó xây dựng các chiến lược marketing, truyền thông một cách hiệu quả.

Trong bối cảnh thị trường thực phẩm đối mặt với sự bất đối xứng thông tin, truyền thông truyền miệng điện tử (eWOM) là công cụ quan trọng giúp giảm thiểu rủi ro cảm nhận. Nghiên cứu này khám phá ảnh hưởng của eWOM đến ý định mua thực phẩm chế biến OCOP - một loại “hàng hóa tin cậy” (credence goods) đặc thù tại Việt Nam. Sử dụng phương pháp PLS-SEM với dữ liệu từ 404 người tiêu dùng tại Hà Nội, kết quả cho thấy Độ tin cậy nguồn tin, Lượng truyền thông và Chất lượng thông tin tác động tích cực đến Nhận thức nhãn hiệu và Niềm tin. Đáng chú ý, Chất lượng thông tin không trực tiếp thúc đẩy Niềm tin. Thay vào đó, Niềm tin được củng cố mạnh mẽ nhất bởi Độ tin cậy nguồn tin. Nhận thức nhãn hiệu và Niềm tin đều đóng vai trò trung gian then chốt dẫn dắt tới Ý định mua. Phát hiện này cung cấp hàm ý thiết thực cho các chủ thể OCOP nhỏ trong việc thiết kế chiến lược tiếp thị số. Các doanh nghiệp cần ưu tiên xây dựng “bằng chứng xã hội” thông qua các nguồn tin uy tín (như hợp tác với KOL/KOC ngách), thay vì chỉ tập trung vào việc mô tả các thông số kỹ thuật thuần túy.

Nghiên cứu này đánh giá thực trạng chuyển đổi số của các hợp tác xã (HTX) nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Sơn La. Bên cạnh nguồn dữ liệu thứ cấp, nghiên cứu thực hiện khảo sát 124 hợp tác xã và đại diện các cơ quan quản lý. Dữ liệu được phân tích bằng phương pháp thống kê mô tả, so sánh và phân tích tổng hợp. Kết quả nghiên cứu cho thấy các HTX nông nghiệp tại Sơn La có mức độ sẵn sàng chuyển đổi số tương đối cao đối với 86% hợp tác xã có nhu cầu và sẵn sàng chuyển đổi số. Tuy nhiên, mức độ triển khai trên thực tế còn hạn chế, thiếu đồng bộ; hầu hết HTX mới dừng lại ở mức ứng dụng các công nghệ số rời rạc, chưa có sự tích hợp dữ liệu. Nghiên cứu xác định có năm rào cản chính, bao gồm thiếu hụt nhân lực số và hạn chế tư duy quản trị; khó khăn trong chuẩn hóa dữ liệu và số hóa quy trình; năng lực tài chính hạn chế; hạ tầng số chưa đồng đều; thiếu hạ tầng kho lạnh và logistics. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất hai nhóm giải pháp nhằm thúc đẩy chuyển đổi số trong các HTX nông nghiệp trong thời gian tới.

Trong thực tiễn sản xuất và nhiều công bố tại Việt Nam, hàu muỗng (cupped oyster) nuôi phổ biến thường được gọi là hàu sữa hay hàu Thái Bình Dương (Crassostrea gigas). Tuy nhiên, tên gọi này có thể chưa phản ánh đúng định danh của các quần thể nuôi. Bài viết tổng hợp các bằng chứng về phân loại học, nguồn gốc giống và định danh phân tử nhằm xác định tên khoa học phù hợp cho hàu sữa nuôi tại Việt Nam. Các bằng chứng cho thấy: (i) C. angulata và C. gigas có hình thái tương tự nhưng có thể phân biệt bằng chỉ thị phân tử; (ii) các quần thể hàu tại Đài Loan và miền Nam Trung Quốc, những khu vực liên quan đến nguồn giống đưa vào Việt Nam, được xác định là C. angulata và (iii) các mẫu hàu nuôi tại Quảng Ninh và Hải Phòng năm 2017, cũng như tại Quảng Ninh, Khánh Hòa và Vũng Tàu năm 2025, đều được định danh bằng mtCOI là C. angulata. Từ các bằng chứng này, bài viết đề xuất sử dụng C. angulata cho hàu sữa nuôi phổ biến ở Việt Nam; theo hệ thống phân loại hiện hành, tên Magallana angulata có thể được sử dụng trong các công bố khoa học. Đóng góp của bài viết là hệ thống hóa và phân cấp các bằng chứng hiện có để giải quyết sự chưa thống nhất trong định danh và hỗ trợ chuẩn hóa tên khoa học của đối tượng nuôi này.

Trong bối cảnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, ứng dụng công nghệ cao trở thành yêu cầu tất yếu đối với ngành cà phê - ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Bài viết nhằm hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong hợp tác xã sản xuất và kinh doanh cà phê. Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng quan tài liệu, phân tích và tổng hợp nguồn dữ liệu thứ cấp. Kết quả nghiên cứu làm rõ nội dung liên quan tới thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong hợp tác xã sản xuất và kinh doanh cà phê, bao gồm hoàn thiện chính sách, nâng cao nhận thức, phát triển nguồn nhân lực, hỗ trợ tài chính, tăng cường liên kết chuỗi giá trị và theo dõi, đánh giá quá trình ứng dụng... Nghiên cứu xác định việc thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao chịu tác động của ba nhóm yếu tố chính gồm định hướng, động lực và điều kiện. Hạn chế về thể chế, nguồn lực và năng lực tổ chức sản xuất vẫn là rào cản trong thực tiễn. Trên cơ sở đó, bài viết rút ra những bài học kinh nghiệm nhằm thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong hợp tác xã sản xuất và kinh doanh cà phê.

Du lịch nông thôn đang trở thành hướng phát triển quan trọng ở Việt Nam, góp phần khai thác giá trị bản địa, đa dạng hóa sinh kế và nâng cao chất lượng dịch vụ tại các điểm đến nông thôn. Trong đó, nguồn nhân lực giữ vai trò then chốt trong tổ chức, vận hành và cung ứng dịch vụ bền vững. Bài viết tập trung làm rõ ba nội dung chính: (i) hệ thống hóa cơ sở lý luận, đặc điểm và nội hàm phát triển nguồn nhân lực du lịch nông thôn; (ii) nhận diện nhân tố ảnh hưởng và tổng hợp kinh nghiệm tại một số quốc gia châu Á và địa phương Việt Nam; (iii) đề xuất hàm ý trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển bền vững. Kết quả cho thấy nguồn nhân lực du lịch nông thôn mang tính kiêm nhiệm, gắn với hộ gia đình, sinh kế nông nghiệp và tri thức bản địa. Nguồn nhân lực cần phát triển đồng thời về số lượng, cơ cấu và chất lượng, phù hợp với tính mùa vụ và yêu cầu điểm đến. Đào tạo cần phân hóa theo nhóm chủ thể, gắn với thực hành và hỗ trợ sau đào tạo. Quá trình này cần phối hợp giữa chính quyền, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp, hợp tác xã và cộng đồng nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ, tăng lợi ích cho người dân và thúc đẩy du lịch nông thôn bền vững.